Бидний тухай
Багш ажилтан
Энэхүү хөтөлбөр нь урлагийн мөн чанарыг тодорхойлох суурь ойлголтоос эхлэн хүн төрөлхтний үүсэл, чулуун зэвсгийн үеийн урлагаас эхлээд Месопотам, Египет, Грек, Ром болон Хятад, Энэтхэг, Япон, Америкийн уугуул соёл иргэншлүүдийн урлагийн хөгжлийн үе шат, онцлогийг хамруулан судална. Мөн домог, нийгэм, шашин, төрийн байгуулал урлагт хэрхэн нөлөөлснийг авч үзэж, уран барилга, уран баримал, уран зураг, гар урлалын дурсгалуудыг харьцуулан ойлгоход чиглэнэ.
Энэхүү урлагийн түүхийн удиртгал хичээл нь “Урлаг гэж юу вэ?” гэсэн суурь асуултаас эхлэн хүн төрөлхтний үүсэл, эртний соёл иргэншлүүдийн урлагийн хөгжил, үе шат, онцлогийг цогцоор нь ойлгуулахад чиглэнэ. Чулуун зэвсгийн үеэс эхлээд Месопотами, Египет, Грек, Ром болон Хятад, Энэтхэг, Япон, Америкийн уугуул соёл иргэншлүүдийн урлагийг харьцуулан судалснаар оюутнууд урлагийг зөвхөн гоо зүйн илэрхийлэл төдийгүй тухайн нийгэм, шашин, улс төр, сэтгэлгээний тусгал болохыг ойлгож, урлагийн бүтээлийг задлан шинжлэх, тайлбарлах суурь чадвар эзэмшинэ. Мөн дэлхийн соёлын ялгаа, уялдаа холбоог танин мэдэж, түүхэн сэтгэлгээ болон харьцуулсан судалгааны арга барилыг хөгжүүлэх ач холбогдолтой.
Дэлхийн болон монголын театрын урлагийн үүсэл хөгжил, жүжиг, дуурь, бүжгэн жүжгийн урлагийн төрөл зүйл, уран бүтээл болон уран бүтээлчдийн бүтээл туурвил зэрэг тайз, дэлгэцийн урлагийн ололтуудтай танилцаж, судлана. Өрнө, дорнын театрын уламжлал, түүний онцлог, төрөл, хэлбэрүүдийг үзэж судална.
Дэлхийн болон монголын театрын түүх, үндсэн элементүүд, төрөл зүйл, онцлогтой танилцана. Өрнө, дорнын театрын урлагийн нэрт төлөөлөгчид, уран бүтээлчид, шүүмжлэгчидийн бүтээлүүдийг уншиж судална. Театрын урлагийн түүхэн дэх төрөл, урсгал чиглэл, уран бүтээлүүдтэй танилцах зэрэг цогц ойлголт, мэдлэг олгоход чиглэнэ.
Утга зохиол, урлаг судлал багш Л.Хэрлэн,Ш.Ариунаа,А.Одгэрэл:Хүн төрөлхтөний соёлын үүсэл, хөгжил, соёлын тухай ойлголт, тодорхойлолтууд, эдийн болон оюуны соёлын тухай, тэдгээрийн нийтлэг болон ялгаатай тал, соёл судлалын үүрэг төрлүүд, хүн, нийгэм, байгаль, шинжлэх ухаан, угсаатан, хэл зэрэг соёлд хамаарал хүчин зүйлс, өрнө, дорно болон монголын соёлын түүхэн дэх соёлын дурсгалууд, нэрт төлөөлөгчдийн үзэл баримлал, бие хүний соёл, биеэ авч явах ёс журам, хэм хэмжээ, хүн болоод нийгмийн соёлын харилцааны асуудлуудыг хамрана. Философи, шашин судлалын тэнхим багш Т.Дорждагва, Д.Оюунгэрэл, Б.Мөнхжавхлан: Соёл судлалын объект, судлагдахуун, бүтэц, судалгааны арга. Соёл судлалын түүхэн нөхцөл байдал, мэдлэгийн салбарт түүний эзлэх байр суурь. Натураль, сонгодог, сонгодог бус болон постмодерн загвар, соёлын үзэгдлийг авч үздэг хандлагууд. Соёлын тухай ойлголт, тодорхойлолт, түүнийг ангилал. Соёлын функцүүд. Үнэлэмж, хэм хэмжээ, ёслол, чин эрмэлзлэл, соёлын универсаль. Соёлын бүтэц, хэв маяг, хэв маягчлал. Соёлын динамик: аккультураци, инкультураци, дэвшил, бууралт, хуьсал, хувьсгал, өвлүүлэх, хуримтлал, нэгдэл, салбарлалт, нэвчилт, шинэчлэл, түрэмгийлэл, даяарчлал, хожимдол, уламжлал, тогтвортой байдал, хямрал, соёлын бодлого. Ардын язгуур, нийтийн, элит соёлууд, дэд болон эсрэг соёл, залуучуудын соёл, маргиналь хүн. Биет ба биет бус соёл, соёлын олон янз байдал. Нийгэм, семиотик, хэл, тэмдэг, бие хүн, жендер, угсаатан, арьтан, институци, субъект, иргэншил. Байгаль, тогтвортой хөгжил, экологийн асуудал, улс төр, эдийн засаг, эрх, ёс суртахуун, шашин, шинжлэх ухаан, философи, шидэт домог. Техник, постмодерн соёл, соёлын ирээдүйн тухай үзэл баримтлалууд. Соёл ба уран сайхны соёл. Урлаг ба уран сайхны соёл, урлагийн тухай үзэл, урсгалууд. Соёл ба ардчилал, хүний эрх, эрх чөлөө.
Утга зохиол, урлаг судлал багш Л.Хэрлэн,Ш.Ариунаа,А.Одгэрэл: Соёл судлалын судлагаа нь хүн судлал, хүн төрөлхтний соёлын түүх, соёлын онол зэрэг өргөн хүрээг хамарсан судлагдахуун юм. Соёлын онолоор /cultural studies/, түүхээр /cultural history/, салбар шинжлэх ухааны бие даасан соёлын судлагдахуунуудаар / Cultural anthropology, archaeology, cultural region or cultural sphere/ задлан үздэг дэлхийн хэмээний олон их дээд сургуулиуд бий. Энэ хичээлээр ийм мэргэшсэн соёл судлаачдад зориулагдсан бус ерөнхий суурь боловсролд зориулагдсан соёл судлалын хичээлийг үзэхэд зориулагдсан болно. Хичээлийн зорилго нь хүн төрөлхтөний соёлын үүсэл хөгжил, соёл судлалын онолын үндсэн ойлголт мэдлэгтэй болох, соёлын түүхийн судлагдахуун нь урлагийн төрөл зүйлсийн 60-70%-ийг эзэлдэг учраас соёлын түүхэнээ хөгжиж уламжлагдаж ирсэн урлаг соёлын үнэт өв, дурсгалуудтай танилцах, соёлын хөгжилд гарсан урсгал чиглэл, нэрт төлөөлөгчдийн үзэл баримтлалууд, хөгжлийн зүй тогтлууд болон хувь хүний болоод нийгмийн харилцааны мөн чанар, хэлбэрүүд зэрэг цогц мэдлэгийг ерөнхий тойм байдлаар олгоход чиглэгдэнэ. Энэ хичээлийг үзэж судласнаар дэлхийн улс түмний соёлын ялгааг таниж мэдэх, монголын өв соёлыг сурч судлан бахархах, соёл судлал нь шинжлэх ухааны олон салбаруудтай холбоотой хөгжиж ирснийг ойлгож мэдсэнээрээ соёл болон тухайн шинжлэх ухааныг холбон гүнзгийрүүлэн судлахад чухал ач холбогдолтой болно. Философи, шашин судлалын тэнхим Т.Дорждагва, Д.Оюунгэрэл, Б.Мөнхжавхлан:Соёлын тухай онолын цэгцтэй ойлголтыг суралцагчдад өгч, тэдэнд хүмүүнлэг / хүнлэг чанар олгох, орчиндоо (байгаль, нийгэм, хүмүүст) төдийгүй, өөртөө ухаалаг, хүндэтгэлтэй хийгээд хүлээцтэй (tolerance) харьцах чадвар эзэмшүүлэх зорилготой.
Тус хичээл нь бүжигчид, бүжиг дэглээч, найруулагч, бүжиг судлаачдын ажил үүрэг, ялгаатай байдлыг танихаас гадна бүжгийн төрөл зүйл, хөгжлийн зүй тогтол, бүжгийн онол, ойлголт болон судлах арга зүйд суралцана.
Суралцагсад бүжгийн ертөнцийн дотоод орчилтой танилцана. Бүжиг гэж юу юм бэ? Бүжиг хэрхэн бүтдэг юм бэ? Бүжгийн түүх, онолын тухай бид юу мэдэх вэ? гэх мэт асуултын хариултыг олж авснаараа суралцагсад бүжгийн бодит ач холбогдлыг танин мэдэхийн зэрэгцээ бүжгээр дамжуулан бие болон сэтгэлийн эрүүл мэндээ эрүүл байлгахад ухамсартайгаар хандах, гоо сайхны мэдрэмжээ өсгөх, бүжгийг ойлгож, хүлээж авах, бүжгийн төрөл зүйлийг ялган таних, дүрслэн бичих мэдлэгтэй болж, үндэснийхээ уламжлалт бүжгийг хамгаалах, хайрлах сэтгэлгээг төлөвшүүлэхэд чиглэгдэнэ.
Энэхүү хичээлийн гол агуулга оюутнуудад Африк, Америкийн урлаг, соёлын талаархи үндсэн мэдлэгийг хүргэнэ. АНУ-ын урлагийн баялаг түүх нь хамгийн эртний уугуул соёлоос эхлээд орчин үеийн урлагийн сүүлийн үеийн даяаршил хүртэл үргэлжилдэг. Уг хичээл нь 18-20-р зууны үеийн Америк дахь уран сайхны үйлдвэрлэлийн түүхийг судална. Хөрөг зураг, байгалийн зураг, төрөл зүйл, архитектур нь Америкийн түүх, газарзүй, нийгэмтэй холбоотой ба урлагийн бүтээлийг ямар нөхцөлд үйлдвэрлэсэн талаар дэлгэрэнгүй танилуана. Цаашилбал, энэ хичээлээр дамжуулан хувьсгалаас эхлээд 20-р зууны модернизмын эхэн үе хүртэлх Америкийн уран зургийн өсөлтийг судална. Семестрийн төгсгөлд Америкийн урлагийг түүх, үндэсний өвөрмөц байдлыг илэрхийлсэн шинэ бүтээл, алдартай дүрслэх урлагийн бүтээлүүд, нийтийн соёлын хандлага, хөгжил зэргийг хэлэлцэнэ.
Энэхүү хичээл нь Африк гаралтай Америкчууд мөн баруун цагаачлалын дараах Америк орны дүрслэх урлаг, АНУ-ын институци, нийгэм, соёлын олон ургальч шинж чанарыг ойлгоход тусална. Хичээлийн хүрээнд Америк төвтэй дүрслэх урлагийн чиг хандлагад суралцахаас гадна гоо зүй, соёл, эдийн засаг, ёс зүй, түүх, хууль эрх зүй, философи, сэтгэл зүй, нийгэм, технологийн холбоо хамаарлыг уялдуулан судална. Түүнчлэн энэхүү хичээлээр дамжуулан Африк гаралтай Америк ба Африкийн урлагийн хоорондын холбоо, ялгааг хэрхэн тайлбарлах, түүнчлэн Европ Америк, Африк гаралтай Америкийн урлагийн хоорондын харилцааг хэрхэн ойлгох талаар дэлгэрэнгүй үзнэ. Хичээлд хамрагдсанаар оюутнууд харааны дүрслэл, материалыг илүү өргөн хүрээнд тодорхойлж, ойлгож, дүн шинжилгээ хийхэд хчиээлийн ач холбогдол оршино.
