Бидний тухай
Багш ажилтан
Улс төрийн онол, улс төрийн философи, улс төрийн үзэл суртлын ойлголтууд, тэдгээрийн адил төсөөтэй, ялгаатай талууд. Шинжлэх ухааны мэдлэгийн позитивист хандлагын нөлөө. Улс төрийн мэдлэгийн гүн ухааны-онолын төвшин, улс төрийн сэтгэлгээ, улс төрийн философи, улс төрийн шинжлэх ухааны Лео Штраусс, Исайн Берлин нарын үзэл бодол. “XX зууны 70- аад он: Улс төрийн онол, философийн сэргэлт. Джон Роулсын либерализм. Шинэ республиканизм ба Х.Арендтын үзэл санаа. Постмодернын улс төрийн философи. Өрнөдийн улс төрийн сэтгэлгээний уламжлалын шүүмжлэл.
Оюутнуудын улс төрийн мэдлэгийн философи-онолын төвшинг дээшлүүлэх, орчин үеийн улс төрийн үзэгдлүүдийг танин мэдэх, судлахад философи арга зүй, онолын үүднээс хандах мэдлэг, чадвар, дадлыг эзэмшүүлэх. - Улс төрийн философи, улс төрийн шинжлэх ухааны хөгжил, харилцан нөлөөллийг ойлгуулах. - Орчин үеийн улс төрийн философи, онолын ойлголт, ухагдахууны мэдлэгийг баяжуулах. - Улс төрийн онолын үндсэн чиглэлүүдийн агуулга, үзэл санааг мэдүүлэх. - Улс төрийн онолын гол төлөөлөгчдийн бүтээлүүдтэй танилцуулах.
Уг хичээлийн агуулгыг нийт 24 цагийн лекц, 16 цагийн семинар-дадлагын хичээлээр олгоно. Үүнээс: 1. Лекцийн хүрээнд: Улс төр ба хүн. УТШУ-ны ач холбогдол, Засаглал, улс төрийн засаглал, Ардчилал, улс төрийн ардчилал, улс төрийн дэглэм, улс төрийн систем, төр. түүний мөн чанар, үүсэл, хэв маяг, улс төрийн нам, намын систем, сонирхлын бүлэг, ТББ, улс төрийн шийдвэр, үйл ажиллагаа, оролцоо, улс төрийн соёл, нийгэмшилт, улс төрийн үзэл суртал, төрийн гадаад бодлого, олон улсын харилцаа. геополитик зэрэг үндсэн сэдвүүдийг заавал үзэх ба хичээл зааж буй тухайн багш нэмэлт сэдэв, холбогдох баримт материал зэргийг нэмж судлуулна. 2. Семинар-дадлагын хичээлээр оюутан бүр семинарын хичээл бүрт сонгон авсан сэдвээрээ бэлтгэж ирж идэвхитэй оролцох бөгөөд үүний зэрэгцээ өөрийн сонирхон сонгосон асуудлаар 2 удаа бие даах ажил хийж бусад оюутнуудаараа дүгнүүлдэг. Багш сэдэвчилсэн төлөвлөгөөний дагуу бүтээлч сэтгэлгээний аргачлалуудыг оновчтойгоор ашиглан семинар-дадлагын хичээлүүдийг сонирхолтой бүтээлч явуулах нөхцөл боломжийг бүрэн хангаж ажиллана. Семинар болон лекцийн хичээлээр үзүүлэн таниулах материал, холбогдох хууль журам, баримт бичиг, эх зохиолуудыг үзэж судлана. Багш семинарын хичээлийн хүрээнд оюутан бүрт ганцаарчилсан зөвлөгөө өгч ажилладаг.
Их дээд сургууль төгсөж буй оюутнуудыг нийгмийн амьдралд оролцох идэвхитэй, улс төрийн шийдвэрт нөлөөлөх, улс төрийн нөхцөл байдалд шинжлэх ухааны үндэслэлтэй үнэлэлт дүгнэлт өгч чадах чадвар, дадалтай, бүтээлч сэтгэлгээтэй иргэн, мэргэжилтэн болгон төгсгөх.
Уг хичээлээр нийт 24 цагийн лекц, 16 цагийн семинар-дадлагын хичээл орно. Хичээлийн хүрээнд сонгуулийн мөн чанар, үүсэл хөгжлийн түүхэн тоймтой танилцана. Ардчилсан сонгуулийн суурь зарчмууд, зохион байгуулалт, сонгуулийн системийн үндсэн хэлбэрүүд /мажоритар, пропорциональ, холимог/ түүний олон янз хувилбарууд, /харьцангуй олонхын тогтолцоо, хоёр шатлалт тогтолцоо, алтернатив саналын тогтолцоо, багц саналын тогтолцоо, намын багц саналын тогтолцоо, паралель тогтолцоо, холимог хувь тэнцүүлсэн тогтолцоо, намын жагсаалтаар санал хураах хувь тэнцүүлсэн тогтолцоо, санал шилжүүлэх тогтолцоо, санал үл шилжүүлэх тогтолцоо, хязгаарлагдмал саналын тогтолцоо.../ тэдгээрийг тооцоолох арга техникийг үзэж судална. Мөн сонгууль зохион байгуулах арга механизм, сонгуульд сонгуульд идэвхтэй болон идэвхгүй хэлбэрээр оролцох, арга технологи зэрэг сонгуультай холбоо бүхий онол-практикийн өргөн мэдлэг эзэмшүүлэх, улмаар сонгууль зохион байгуулах, сонгуулийн хууль боловсруулах, сонгуулийн кампанит ажилд мэргэжилтнээр ажиллах чадвар, дадал олгоно. Хичээлд сургалтын орчин үеийн арга аргачлалуудыг ашиглан оюутнуудын бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх зарчмыг баримтална. Мөн семинар-дадлагын хичээлтэйгээ холбогдуулан “Сонгуулийн ерөнхий хороо”, “Сонгогчдын боловсрол төв” зэрэг байгууллагууд дээр очиж үйл ажиллагаатай нь танилцана. Оюутан бүр тодорхой даалгавар авч бие даах ажил гүйцэтгэн түүнийгээ хамгаална.
Улс төр судлаач мэргэжлээр бэлтгэгдэж буй оюутнуудад сонгуулийн мөн чанар, суурь зарчмууд, зохион байгуулалт, сонгуулийн системийн хувилбарууд, тэдгээрийг тооцоолох арга технологи зэрэг сонгуультай холбоотой онол-практикийн өргөн мэдлэг эзэмшүүлэх, улмаар сонгуульд идэвхтэй болон идэвхгүй хэлбэрээр оролцох, сонгууль зохион байгуулах, сонгуулийн хууль боловсруулах чадвар, дадал олгох явдал. Дээрх зорилгын хүрээнд дараах зорилтуудыг хэрэгжүүлнэ. Үүнд. 1-рт Сонгуулийн мөн чанар, үүсэл хөгжлийн түүхэн тоймтой танилцана. 2-рт Ардчилсан сонгуулийн суурь зарчмууд, сонгуулийн системийн үндсэн хэлбэрүүд- / мажоритар, пропорциональ, холимог/ -тэй танилцаж, улмаар түүний олон хувилбаруудыг үзэж судална. 3-рт Оюутнуудад онолын мэдлэгийг системтэй олгоно. 4-рт Эзэмшсэн мэдлэгээ мэргэжлийн өндөр төвшинд хэрэглэх чадвар, дадал олгоход чиглэгдэнэ.
Уг судлагдахууны хүрээнд эзэмшвэл зохих мэдлэг, чадвар, дадал нь дараах бүлэг сэдвүүдийн хүрээгээр тодорхойлогдоно. Үүнд: Удиртгал хичээлээр хичээлийн зорилго, агуулгын тухай болон хичээлийн үнэлгээний талаар оюутнуудад тодорхой танилцуулж тайлбарлана. Үндсэн хууль нь төр ёсны хөгжилтэй салшгүй холбоотой тул түүний онолын үндсийг улс төр, засаг, засаглал, төрийн тухай сэтгэгчдийн бүтээлүүдээр жишээлэн авч үзнэ. Үндсэн хуулийн зарчим, мөн чанар сэдвээр үндсэн хуулийн талаар судлаач, эрдэмтдийн өгсөн тодорхойлолтыг авч үзэж тэдгээрийг харьцуулан дүгнэж хэлэлцэх юм. Мөн үндсэн хуулийн агуулга, мөн чанарыг нарийвчлан үзэхэд дөхөм болох бас нэг асуудал болох түүний бүтцийн талаар авч үзнэ. Үндсэн хуульт ёсны мөн чанарыг бүрдүүлдэг төрийн бүрэн эрхт байдлын зарчим, тогтолцоо, үндэсний бахархал, төрийн бэлэг тэмдэг. ард түмэн бүрэн эрхт засаг төрийн эх сурвалж болох талаар үзнэ. Хүний эрх, эрх чөлөөний талаарх улс төрийн сэтгэлгээнд гарсан дэвшилтэт үзэл санаа, сэтгэгчдийн үзэл бодол, хүний жам ёсны эрх зэргийн талаар авч үзнэ. Үндсэн хууль дахь сонгуулийн системийн үзэл баримтлал сэдвээр ардчилсан сонгуулийн үндсэн зарчмын асуудлыг авч үзэн Монгол Улсын Үндсэн хууль дахь Улсын Их Хурлын болон Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн асуудлын талаар болон иргэдийн сонгох, сонгогдох эрхийн асуудлыг ярилцана. Хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэгч төрийн институтуудын талаар дэлгэрэнгүй авч үзнэ. Төрийн болон орон нутгийн удирдлагын харилцаа, хамаарал сэдвээр Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн зохион байгуулалт, удирдлагын талаарх Үндсэн хуулийн үзэл баримтлалыг авч үзнэ. Төгсгөлд нь, Үндсэн хуулийн хяналтыг хэрэгжүүлэх механизм, Үндсэн хуулийн шүүхийн асуудлыг авч үзнэ.
Энэ хичээлийг үзэж дуусгаснаар улс төр судлалын салбарын оюутан үндсэн хууль, үндсэн хуульт ёсны агуулга, хөгжлийн талаар өргөн хэмжээний мэдлэг эзэмшиж, тэдгээрт судлаачийн байр сууринаас үнэлэлт дүгнэлт өгөх чадвар, дадал, хандлагыг эзэмшинэ. Судлагдахууны зорилгыг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн дараах алхмууд байна. Үүнд: - Үндсэн хуульт ёсны хөгжлийн түүхэнд холбогдох эх сурвалж, үндсэн хуульт сэтгэлгээний түүхэнд холбогдох сэтгэгчдийн сургаал, үзэл санаа, зохиол бүтээлийн агуулгыг судалж эзэмших - Үндсэн хуулийн тулгуур ойлголтуудын агуулгыг судлах, задлан шинжлэх, нэгтгэн дүгнэх - Үндсэн хуулийн талаарх судалгааны ном зохиол, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, нийтлэл зэрэг бүтээлийн агуулгыг судлах, харьцуулан дүгнэх, задлан шинжлэх - Үндсэн хууль, үндсэн хуульт ёсны талаар дагнан судалдаг улс төрийн болон эрх зүйн шинжлэх ухааны эрдэмтэн, судлаачдын судалгаа, дүгнэлт зэрэгтэй танилцах, нээлттэй уулзалт ярилцлага хийх Лекцээр олж авсан болон ном, зохиол зэргээр дамжууланолж авсан мэдлэг болон шинэ мэдээлэл зэргийн талаар харилцан ярилцах, илтгэл, эссе бэлтгэн хэлэлцэх зэргээр судлагдахууны талаарх чадвар, дадлаа бататгах, хөгжүүлэх
Тус хичээлийн хөтөлбөрийн хүрээнд үндэсний болон орон нутгийн түвшин дэх ардчилал, иргэний нийгмийн онол, практикийн асуудлууд болон иргэн ба төр, хувь хүн ба нийгэм, тэдгээрийн эрх, үүрэг, оролцооны тухай, ардчилсан засаглалын үнэ цэнэ, сорилт бэрхшээл, түүнийг боловсронгуй болгоход төр болон иргэн, иргэний нийгмийн байгууллагуудын оролцоо, өнөөгийн нөхцөл байдал, цаашдын хандлага, арга механизмуудын тухай авч үзнэ. Ингэхдээ ардчилсан нийгэм дэх оролцоо, төлөөлөл гэсэн хоёр үндсэн сэдвийг гол болгон дараах асуултуудыг авч үзсэн болно. Үүнд: Ардчилал гэж юу вэ? Ардчилал яагаад үнэ цэнтэй вэ? Ардчилал угаасаа үнэ цэнтэй юу эсвэл зөвхөн сайн үр дагаварт нь үнэ цэнэ нь оршдог уу? Ардчиллыг хадгалах, бэхжүүлэх оролдлогыг өдөөж байдаг гол үнэт зүйлс юу вэ? Төгс ардчилсан тогтолцооны үндэс нь ямар үнэт зүйлс байдаг вэ? Ардчилал бүх үндэстэнд тохирох засаглалын хэлбэр мөн үү? Ардчилсан нийгэмд ард түмэн засаглана гэдэг нь юу гэсэн үг вэ? Ардчилалд либерал эрх хэрэгтэй юу? Ардчилалд олонхын засаглалын хэр хэмжээ хаагуур хязгаарлагддаг вэ? Ардчилсан улс төрийн институци байхгүй бусад соёл иргэншил, үндэстнүүдэд ардчилал хэр тохирох вэ? Либерал ардчилалд сонгуулийн оролцоо буурч буй тохиолдолд яах ёстой вэ? Ардчилалд залуучууд, цөөнх гэх мэт маргинал бүлгүүдтэй хэрхэн харилцах вэ? Оролцоо, төлөөллийг нэмэгдүүлэхэд ямар төрлийн хөтөлбөрүүд хэрэгтэй вэ? Хүмүүс яагаад (ардчилсан) улс төрд үл итгэдэг, эсвэл үзэн яддаг вэ? Улс төрийн оролцооны гол арга хэмжээ юу вэ? Ямар төрлийн шинэчлэл иргэдийн сэтгэл ханамж, оролцоог нэмэгдүүлэх вэ? Орчин үеийн ардчилсан орнууд яагаад сонгуулийн ирцийн хувь хэмжээнд санаа зовдог вэ? Сонгуульд оролцохыг дэмжихийн тулд яах ёстой вэ? Идэвхтэй иргэдийг хэрхэн бий болгох вэ? Иргэний боловсрол ба ардчиллын үнэт зүйлсийг сургахад тулгарч буй сорилтууд. Орчин үеийн ардчилсан нийгэмд сонгогчдын боловсролын хөтөлбөр ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ? Монголд “сонгогчдын боловсрол” зэрэг хөтөлбөрүүдийг хэрхэн үр дүнтэй хэрэгжүүлэх вэ? Ардчилал цаашид үндэсний хэмжээнд гэхээсээ орон нутгийн ардчилалд илүү анхаарах ёстой юу? Ардчиллын аль загвар нь (нэгтгэсэн, зөвлөлдөх эсвэл бусад) ардчилсан шийдвэрийг илүү хүлээн зөвшөөрөхүйц болгох вэ? Өнөөгийн засаглалын хэлбэрүүд ардчилсан стандартад хэр нийцэж байна вэ? "Ил тод байдал" засаглалыг сайжруулахад хангалттай байж чадах уу? Ардчиллын институцийн янз бүрийн хямралууд (хууль тогтоох байгууллага, улс төрийн нам, сонгууль г.м). Хэрэв төлөөллийн ардчилал хямралд орсон бол өөр ямар арга зам байж болох вэ? Илүү даяаршсан, орчин үеийн ертөнцөд ардчилсан удирдагчдын өмнө ямар сорилт тулгарч байна вэ? зэрэг асуудлуудыг доорх 16 сэдвийн агуулгад тусган авч үзсэн болно.
• Ардчиллын гол үзэл санаа, үндсэн зарчмуудын талаар мэдлэг, ойлголт өгөх • Ардчилсан төр, засаглал, иргэний нийгэм, тэдгээрийн мөн чанар, институтүүдийн талаар мэдлэг, ойлголт эзэмшүүлэх • Төлөөллийн болон шууд оролцооны хэлбэрүүдийн үзэл санаа, онолын үндэслэл, арга механизмуудыг тайлбарлах • Ардчилсан засаглал дахь иргэдийн оролцооны шинэ боломж, арга хэлбэрүүдийн талаар таниулж, хэзээ, хэрхэн үр дүнтэй ашиглах талаар мэдлэг, дадал олгох • Ардчиллын тулгамдсан сорилтууд, тэдгээрийн учир шалтгаан, шийдвэрлэх боломжийн талаар онол, практикийн үүднээс тайлбарлаж, тухайн нөхцөл байдалд дүн шинжилгээ хийх чадварт сургах
