Бидний тухай
Багш ажилтан
Энэхүү судалгааны семинар нь эртний сонгодог философийн гол төлөөлөгчид болох Сократ, Платон, Аристотель нарын үзлийг сократаас өмнөх болон эллинизмийн урсгалуудтай харьцуулан, асуудал–сэдэвт тулгуурласан хандлагаар авч үзнэ. Мэдлэг, оршихуй, шударга ёс, сайн амьдрал, төрийн зохион байгуулалт зэрэг философийн суурь асуудлыг эх зохиолын уншлага, харьцуулсан шинжилгээ, хэлэлцүүлэг, судалгааны эсээгээр дамжуулан судлуулж, докторын оюутанд эртний сонгодог философийн уламжлалыг орчин үеийн судалгааны асуудалтай холбон, өөрийн мэргэжлийн судалгаанд өргөн ашиглахад тус болно.
Энэхүү хичээлийн зорилго нь эртний сонгодог философийг түүхчилсэн байдлаар бус, харин асуудал-сэдэвт суурилан шүүмжлэлт, харьцуулсан хэлэлцүүлгээр судлахад оршино. Сократ, Платон, Аристотель нарын үзлийг сократаас өмнөх болон эллинизмийн үеийн төлөөлөгчидтэй харьцуулан авч үзэж, философийн үндсэн асуудлууд (онтологи, мэдлэг, ёс зүй, улс төр) хэрхэн төлөвшсөнийг ойлгуулах ач холбогдолтой.
Удиртгал энэхүү хичээлээр оюутнууд философийн үндсэн суурь асуудал руу нэвтэрч, философийн чухал сэдвүүдийг судалж, философи сэтгэлгээний түүхэн дэх томоохон сэтгэгчидтэй танилцана. Бодол төрүүлсэн харилцан яриа, хэлэлцүүлэгт идэвхтэй оролцсноор философийн үндэслэгээг задлан шинжлэх, шүүмжлэлтэй үнэлэх чадварыг эзэмшинэ. Энэхүү хичээл нь метафизик, танин мэдэхүй, ёс зүй, гоо зүй, нийгэм, улс төрийн философийг багтаасан философийн өргөн хүрээний салбаруудыг хамарна.
Бодит байдал гэж юу вэ? Түүнийг хэрхэн танин мэдэх вэ? Мэдэж буйгаа үнэн гэдгийг хэрхэн тогтоох вэ? Би хэн бэ? Яагаад сайн байх ёстой вэ? гэх зэрэг философийн гол асуултуудад хариулсан философичдийн үзэл баримтлалыг энэ хичээлээр судлах зорилготой. Философид суралцаж, ялгаатай үзэл санаануудад шүүмжлэлтэй, хүндэтгэлтэй хандаж, асуудлыг тал бүрээс шинжин, үндэслэлтэй шийдэл дэьшүүлэх, мэтгэлцэх чадварт сургадагаараа ач холбогдолтой.
Феминизмийн түүх, үе шатууд, ангилал, үндсэн ойлголтууд, феминист философийн экзистенциалист уг сурвалж, Сартр, Бовуар нарын философи үзэл баримтлалууд. Психоаналитик феминизмийн үндэслэлүүд: Фрейд, Лакан нарын үзэл. Постструктурализм: Фуко, Барт, Деррида нарын философи үзэл дахь феминист агуулга. Улс төрийн философи дахь феминист зарим үндэслэлүүдийг авч үзнэ
Хүн төрөлхтний түүхийн туршид улс төр, ёс зүй, нийгмийн бүхий л салбараас гадна философи мэдлэгийн хувьд эргэцүүлэл хийхэд хүргэж байдаг хүйсийн тухай авч үзсэнээр хүний биологийн ялгаа хэрхэн асуудал дагуулж байдгийг мэдэх зорилготой. Ингэснээр биологийн ялгаа нь нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн ялгаатай үр дагавар бий болгодог, хүний оршихуйн онтологи, танин мэдэхүй, ёс суртахууны талаар харьцуулсан мэдлэгтэй болж нийгмийн олон талт асуудалд хүйсийн мэдрэмжтэй философи эргэцүүлэл бүхий хандах болно. Хүйсийн болон жендерийн ялгаа, энэхүү ялгааны нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн үр дагаврын талаархи философи баримтлал, үндэслэлүүдийн талаар философи онолын мэдлэг олж авахын хамтаар асуудалд жендерийн мэдрэмжтэй ханддаг болох, нийгмийн аливаа ялгаварлан гадуурхах байдалд ухаалаг, зүй ёсны үүднээс ханддаг болно
Үнэлэмжийн онол үүсэхийн өмнөх түүхэн үе, ХIХ зууны сүүлч, ХХ зууны эхээр үнэлэмжийн тухай философи онол үүсэж буй болсон нь, ХХ зууны сүүл үеийн аксиологи сэтгэлгээний хөгжил. Аксиологи судалгааны арга зүйн урьдач нөхцөл, соёл дахь үнэлэмжийн хүрээг судлах зарчмууд. Хүний үйл ажиллагааны бүтэц, үнэлэмж ба үнэн, үнэлэмж ба ашигт байдал, үнэлэмж ба зорилго. Үнэлэмжийн олон янз байдлын анхдагч шалтгаацлал, нийгмийн макро бүлгийн үнэлэмж: эрхийн, улс төрийн, шашны г.м. Хувь хүний эстетик болон зан суртахууны үнэлэмж, зан суртахууны үнэлэмжийн хоёр түвшин, экзистенциаль үнэлэмж, уран сайхны үнэлэмж. Филогенез дэх үнэлэмжийн харьцааны динамик, нийгэм-соёлын орон зай дахь үнэлэмжийн эрэмблэлийн ялгаа, онтогенез дэх үнэлэмжийн харьцааны динамик. Үнэлэмжийн харилцааны үзэл суртлын агууламж, үнэлэмжийн харилцааны сэтгэл зүйн хэлбэр. Практик, чөлөөт байдал, үнэлэмжийн харилцаа, филогенез болон онтогенез дэх үнэлэмжийн харилцааны шалтгаацлал, хувь хүний нийгэмшил, соёлжилт, биеэ даасан байдал. Соёлын орон зайд үнэлэмж ажиллах шинжилгээний синхрон аспект, соёлын түүхэнд үнэлэмж ажиллах шинжилгээний диахрон аспект.
Үнэлэмжийн тухай философи онолын цэгцтэй мэдлэгийг суралцагчдад өгч, тэдэнд үнэлэмжийн харилцааны чадвар эзэмшүүлнэ.
Эртний Грек, Ромын философийн сэтгэлгээн дэх соёлын тухай үзэл санааны үүсэл. Антифон, Гиппие, Платон, Протагор, Демокрит, Катон, Марк Тулий Цицерон, Вергилия, Луций Анней Сенека, Корнелий Тацит. Европын Дундад зууны үеийн соёлын тухай төсөөлөл. Аврелий Августин, Иохим Флорский. Европын Сэргэн мандалтын үеийн сэтгэгчдийн бүтээл дэх соёлын тухай ойлголт. Франческо Петрарка, Мишель Монтень. Шинэ үеийн Европын нийгмийн сэтгэлгээний төлөөлөгчдийн бүтээл дэх соёлын судалгааны асуудал. Франсис Бэкон, Томас Гоббс, Жон Локк, Жамбатиста Вико. Европын Соён гэгээрлийн үеийн философичдын соёлын талаарх үзэл санаа. Жан-Жак Руссо, Виктор Рикети де Мирабо, Йоганн Готфрид Гердер. XYIII зууны сүүлчээс XIX зууны эхэн хагасын үеийн Европын сэтгэгчид, философичид соёлын тухай асуудлыг боловсруулсан нь. Иммануэл Кант, Фридрих Вильгелм Йозеф Шеллинг, Георг Вильгелм Фридрих Гегель, Йоганн Фридрих Шиллер. XIX зууны сүүл хагасын Өрнөдийн философичдын бүтээл дэх соёлын тухай төсөөлөл. Соёлын тухай марксист ойлголт. Генрих Риккерт, Вильгелм Виндельбанд, Эрнст Кассирер, Зигмунд Фройд, Карл Густав Юнг. ХХ зууны Өрнөдийн философи дахь соёлын асуудал. Фридрих Ницше, Освальд Шпенглер, Хосе Ортега-и-Гассет, Макс ВеберКарл Манхейм, Карен Хорни, Эрих Фромм, Арнольд Жозеф Тойнби, Йохан Хейзинга, Альберт Швейцар, Николай Александрович Бердяев, Питирим Александрович Сорокин.
Соёлын философи хичээлийн зорилго нь үе үеийн философичид, сэтгэгчдийн бүтээл дэх соёлын тухай төсөөлөл, ойлголт, үзэл баримтлалаар дамжуулан суралцагчдыг салбарын философи эргэцүүллийг хүртэн эзэмших онол, арга зүйтэй болгоход оршино.
Утга зохиол, урлаг судлал багш Л.Хэрлэн,Ш.Ариунаа,А.Одгэрэл:Хүн төрөлхтөний соёлын үүсэл, хөгжил, соёлын тухай ойлголт, тодорхойлолтууд, эдийн болон оюуны соёлын тухай, тэдгээрийн нийтлэг болон ялгаатай тал, соёл судлалын үүрэг төрлүүд, хүн, нийгэм, байгаль, шинжлэх ухаан, угсаатан, хэл зэрэг соёлд хамаарал хүчин зүйлс, өрнө, дорно болон монголын соёлын түүхэн дэх соёлын дурсгалууд, нэрт төлөөлөгчдийн үзэл баримлал, бие хүний соёл, биеэ авч явах ёс журам, хэм хэмжээ, хүн болоод нийгмийн соёлын харилцааны асуудлуудыг хамрана. Философи, шашин судлалын тэнхим багш Т.Дорждагва, Д.Оюунгэрэл, Б.Мөнхжавхлан: Соёл судлалын объект, судлагдахуун, бүтэц, судалгааны арга. Соёл судлалын түүхэн нөхцөл байдал, мэдлэгийн салбарт түүний эзлэх байр суурь. Натураль, сонгодог, сонгодог бус болон постмодерн загвар, соёлын үзэгдлийг авч үздэг хандлагууд. Соёлын тухай ойлголт, тодорхойлолт, түүнийг ангилал. Соёлын функцүүд. Үнэлэмж, хэм хэмжээ, ёслол, чин эрмэлзлэл, соёлын универсаль. Соёлын бүтэц, хэв маяг, хэв маягчлал. Соёлын динамик: аккультураци, инкультураци, дэвшил, бууралт, хуьсал, хувьсгал, өвлүүлэх, хуримтлал, нэгдэл, салбарлалт, нэвчилт, шинэчлэл, түрэмгийлэл, даяарчлал, хожимдол, уламжлал, тогтвортой байдал, хямрал, соёлын бодлого. Ардын язгуур, нийтийн, элит соёлууд, дэд болон эсрэг соёл, залуучуудын соёл, маргиналь хүн. Биет ба биет бус соёл, соёлын олон янз байдал. Нийгэм, семиотик, хэл, тэмдэг, бие хүн, жендер, угсаатан, арьтан, институци, субъект, иргэншил. Байгаль, тогтвортой хөгжил, экологийн асуудал, улс төр, эдийн засаг, эрх, ёс суртахуун, шашин, шинжлэх ухаан, философи, шидэт домог. Техник, постмодерн соёл, соёлын ирээдүйн тухай үзэл баримтлалууд. Соёл ба уран сайхны соёл. Урлаг ба уран сайхны соёл, урлагийн тухай үзэл, урсгалууд. Соёл ба ардчилал, хүний эрх, эрх чөлөө.
Утга зохиол, урлаг судлал багш Л.Хэрлэн,Ш.Ариунаа,А.Одгэрэл: Соёл судлалын судлагаа нь хүн судлал, хүн төрөлхтний соёлын түүх, соёлын онол зэрэг өргөн хүрээг хамарсан судлагдахуун юм. Соёлын онолоор /cultural studies/, түүхээр /cultural history/, салбар шинжлэх ухааны бие даасан соёлын судлагдахуунуудаар / Cultural anthropology, archaeology, cultural region or cultural sphere/ задлан үздэг дэлхийн хэмээний олон их дээд сургуулиуд бий. Энэ хичээлээр ийм мэргэшсэн соёл судлаачдад зориулагдсан бус ерөнхий суурь боловсролд зориулагдсан соёл судлалын хичээлийг үзэхэд зориулагдсан болно. Хичээлийн зорилго нь хүн төрөлхтөний соёлын үүсэл хөгжил, соёл судлалын онолын үндсэн ойлголт мэдлэгтэй болох, соёлын түүхийн судлагдахуун нь урлагийн төрөл зүйлсийн 60-70%-ийг эзэлдэг учраас соёлын түүхэнээ хөгжиж уламжлагдаж ирсэн урлаг соёлын үнэт өв, дурсгалуудтай танилцах, соёлын хөгжилд гарсан урсгал чиглэл, нэрт төлөөлөгчдийн үзэл баримтлалууд, хөгжлийн зүй тогтлууд болон хувь хүний болоод нийгмийн харилцааны мөн чанар, хэлбэрүүд зэрэг цогц мэдлэгийг ерөнхий тойм байдлаар олгоход чиглэгдэнэ. Энэ хичээлийг үзэж судласнаар дэлхийн улс түмний соёлын ялгааг таниж мэдэх, монголын өв соёлыг сурч судлан бахархах, соёл судлал нь шинжлэх ухааны олон салбаруудтай холбоотой хөгжиж ирснийг ойлгож мэдсэнээрээ соёл болон тухайн шинжлэх ухааныг холбон гүнзгийрүүлэн судлахад чухал ач холбогдолтой болно. Философи, шашин судлалын тэнхим Т.Дорждагва, Д.Оюунгэрэл, Б.Мөнхжавхлан:Соёлын тухай онолын цэгцтэй ойлголтыг суралцагчдад өгч, тэдэнд хүмүүнлэг / хүнлэг чанар олгох, орчиндоо (байгаль, нийгэм, хүмүүст) төдийгүй, өөртөө ухаалаг, хүндэтгэлтэй хийгээд хүлээцтэй (tolerance) харьцах чадвар эзэмшүүлэх зорилготой.
