Бидний тухай
Багш ажилтан
ОЙН ХӨНӨӨЛТ ШАВЬЖТАЙ ШОРГООЛЖНЫ БҮЛИЙГ АШИГЛАН БИОЛОГИЙН АРГААР ТЭМЦЭХ ТУРШИЛТ, СУДАЛГАА Улыкпан Айбек1, Цэрэнсамбуу Өлзий1,2 1МУИС-ийн ШУС-ийн БУСалбар, Биологийн тэнхим 1,2ШУА, Биологийн хүрээлэн, Шувуу, шавьж судлалын лаборатори Хураангуй Ойрын жилүүдэд манай орны ойн экосистемд мэдэгдэхүйц сөрөг нөлөө үзүүлж буй үндсэн хүчин зүйлүүдийн нэг нь хөнөөлт шавжийн хохирол болоод байна. Дэлхий дахины уур амьсгалын өөрчлөлт биологийн олон янз байдалд таагаагүй нөлөөлөл үзүүлж байгаа боловч зарим зүйлд тухайлбал, ойн хөнөөлт шавьжийн тоо толгой олшроход таатай нөхцөлийг бий болгосоор байгаа юм. Орчны дулаан ихэсч, хуурайших тусам ойн хөнөөлт шавьжийн авгалдайн амьдрах чадварт тааламжтай байдлыг үүсгэн, тэдний тоо толгой олшроход хүргэж байгаа билээ. Тиймээс дэлхийн цөөнгүй улс оронд ойн хөнөөлт шавьжтай биологийн аргаар тэмцэх ажилд шоргоолжийг өргөнөөр ашиглах болсон. Ялангуяа Европ болон Азийн сэрүүн бүсийн ойд тархсан Formica төрлийн улаан шоргоолжийг ойн хөнөөлт шавьжтай тэмцэх ажилд өргөнөөр ашиглаж байна. Энэ төрлийн шоргоолж нь 9 сая хүртэлх тооны бодгаль бүхий маш том бүлийг үүсгэн, олон жил тогтвортой амьдрах бөгөөд хаврийн улиралд хоногт 1 сая хүртлэх тооны хөнөөлт шавьжийн авгалдайг идэж устгадаг гэсэн тооцоог гаргасан байдаг. Энэхүү туршилт судалгааны хүрээнд бид нийт 7 зүйлийн далавчаа гээсэн буюу үржилд орсон болон далавчтай буюу үржилд орж амжаагүй 500 гаруй тооны бодгаль хатан шоргоолжийг цуглуулан судалгааныхаа ажилдаа ашиглав. Бид үржилд орон далавчаа гээсэн 6 зүйлийн 280 орчим бодгаль хатан шоргоолжийг хуруу шилэнд үржүүлэх туршилтыг ажлыг хийж гүйцэтгэсэн болно. Гэвч ойн улаан шоргоолж болох Formica aquilonia, F. exsecta, F. lugubris, F. uralensis зүйлүүдийн хуруу шилэнд үржүүлэхээр туршсан 110 орчим бодгаль хатан шоргоолжууд бүгд 7-14 хоногийн хугацаанд үржиж чадалгүй үхэж хорогдсон. Мөн далавчилсан 200 гаруй шинэ залуу хатан шоргоолжийг 100 мл хэмжээтэй таг бүхий саванд үржилд оруулахаар туршиж үзсэн боловч бүгд амжилтгүй боллоо. Цаашид өөр тохирох арга зүйг боловсруулан туршиж үзэх шаардлагатай. Харин ойн хар шоргоолж болох F. candida, F. lemani, C. camponotus зүйлүүдийн 170 орчим бодгаль хатан шоргоолжийг хуруу шилэнд үржүүлэхээр туршиж үзснээс нэг ч бодгаль шоргоолж үхэж хорогдоогүйгээс гадна 14-30 хоногийн дараа F. candida, F. lemani зүйлүүдийн 82 бодгаль хатан шоргоолж амжилттай өндөглөн, цаашдаа 1-8 тооны бодгаль ажилчин шоргоолж бүхий бүлийг амжилттай үүсгэж чадлаа. Улаанбаатар хотын ногоон бүсийн ой болох Бэлхийн зуслангийн хөнөөлт шавьжинд идэгдэн доройтсон 2 га талбай бүхий ойд хөнөөлт шавьжтай биологийн аргаар тэмцэх туршилт, судалгааны ажлыг хэрэгжүүлэх үүднээс хиймэл үүрэнд Formica candida зүйлийн 30 бүл, Formica lemani зүйлийн 40 бүл нийт 70 бүл шоргоолжийг байршуулан тавив. Түүнчлэн тус ойд Formica aquilonia, Formica uralelsis зүйлүүдийн тус бүр 10 тооны овоолго үүрийг хэсэгчилэн шилжүүлэх аргыг ашиглан Бэлхийн ойд нийт 20 тооны үүрийг амжилттай зөөн шилжүүлж чадлаа. Түлхүүр үг: хөнөөлт шавьж, хатан шоргоолж, үржүүлэх, хуруу шил
МОНГОЛ ОРОНД ТАРХСАН ӨТӨГЧ ЦОХ GYMNOPLEURUS MOPSUS (COLEOPTERA: SCARABAEIDAE)-ИЙН БИЕИЙН БОЛОН ЭР БЭЛГИЙН ЭРХТНИЙ МОРФОЛОГИЙН ХУВЬСАЛ Пүрэвдорж Жаргалсайхан1,Улыкпан Айбек1, Гомбо Алтангэрэл1, Тожоо Энхбаяр1, Гансүх Ёондон1, Бадамдорж Баяртогтох1, 1МУИС-ийн ШУС-ийн БУСалбар, Биологийн тэнхим Хураангуй Өргөргийн градиент, газарзүйн ялгаа, хоол тэжээлийн нөөц зэрэг орчны хүчин зүйлс нь цохын морфологийн хэмжээ, хувьсалд нөлөөлдөг гэж үздэг. Биеийн (соматик) болон бэлгийн эрхтний шинжүүд нь байгалийн болон бэлгийн шалгарлын үр дүн юм. Монгол орны өргөргийн ялгаатай бүсүүдэд тархсан өтөгч цох Gymnopleurus mopsus (Pallas, 1781)-ийн популяциудын хоорондох соматик болон эр бэлгийн эрхтний хэмжээний ялгааг тухайн зүйлийн аллометрийн хэв шинжүүдэд тулгуурлан судлав. Нас бие гүйцсэн өтөгч цохыг өргөргийн 6°-ын градиентийг хамарсан, дөрвөн ялгаатай экосистем бүхий есөн цэгээс цуглуулсан ба нийт 553 бодгальд морфологийн 11 шугаман хэмжээсийн (соматик 8, эр бэлгийн эрхтний 3 шинж) хэмжилтийг хийв. Судалгаанд хамрагдсан бүх популяцид бэлгийн эрхтний хэмжээний хэлбэлзэл нь соматик хэмжээний хэлбэлзлээс харьцангуй бага байгааг тогтоосон бөгөөд хүйсүүдийн хооронд соматик хэмжээний хувьд статистикийн ач холбогдолтой ялгаа илрээгүй. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд энэхүү зүйлийн биеийн хэмжээ өргөргийн дагуу өөрчлөгдөх ерөнхий хандлага ажиглагдсан бөгөөд өмнөөс хойшлох чиглэлд соматик хэмжээ буурч, харин бэлгийн эрхтний хэмжээ нэмэгдэх зүй тогтол илэрсэн нь урвуу Бергманы дүрэмтэй нийцэж байна. Бэлгийн эрхтний хэмжээний статистикийн ач холбогдол бүхий ялгаа зөвхөн хамгийн өмнөд ба хойд популяциудын хооронд ажиглагдав. Экосистемийн хувьд авч үзвэл, алслагдсан байрлалтай буюу зэргэлдээ бус экосистемүүдээс цуглуулсан G. mopsus-ийн бүх соматик шинжүүдийн хэмжээ ялгаатай байсан бол ихэнх тохиолдолд зэргэлдээ байрлах экосистемүүдийн популяциудын хоорондмэдэгдэхүйцялгаа илрээгүй. Ихэнхөргөргийнпопуляциудад соматик болон бэлгийн эрхтний хэмжээ сөрөг аллометрийн хамааралтай байсан нь бүгдэд тохирох" (one- тогтворжуулах шалгарлын нөлөөг илтгэж, “нэг хэмжээ size-fits-all) таамаглалыг дэмжиж байна. Харин хамгийн хойд өргөргийн популяцид соматик болон үржлийн эрхтний уртын хувьд эерэг аллометр илэрсэн нь ялгаатай шалгарлын нөлөө үйлчилж байж болзошгүйг харуулж байна. Цаашдын судалгаагаар G. mopsus зүйлийн өөр өөр экосистемд дасан зохицох онцлог, тэдгээрийн суурь нишийн шинж чанарыг нарийвчлан тодруулах шаардлагатай бөгөөд үүнд хөрсний төрөл, ургамлын бүрхэвч, вегетацын улирлын Үргэлжлэх хугацааны ялгаа, цохын идэш тэжээлийн чанар зэрэг хүчин зүйлсийг онцгойлон авч үзэх нь зүйтэй.
Dzud disasters, which cause livestock mortality during winter, frequently occur in Mongolia. To address this challenge, a solar freezing system was developed for rural areas with unreliable electricity. This system allows Mongolians to store meat in frozen storage during the fall, when prices are low, and sell it in the spring when prices are higher. Although rural Mongolia generally has a stable power supply, frequent outages necessitate a freezing system capable of operating under such conditions. The proposed solar freezing system utilizes solar power and the cold storage effect to maintain meat temperatures below 18◦C, a significant improvement over existing solar-powered systems, which can only maintain temperatures above 0◦C. Mongolia's dry, highland climate makes it particularly well-suited for such applications. A meat storage unit with improved insulation was tested to minimize reliance on regular grid power. Additionally, a simulator was developed to analyze system performance outside the winter period when the experiment was conducted. The results confirmed that the solar freezing system could operate continuously during winter with minimal reliance on grid power, provided it was turned off at night. The cold storage effect of the meat, combined with enhanced insulation, effectively prevented temperature increases. The solar freezing system reduced initial investment and maintenance costs by eliminating the need for batteries. This system will be paid back in 8.2 years using the Net Present Value (NPV) analysis, assuming no interest is charged. Thus, a freezing system for long-term meat storage during the Mongolian winter was successfully developed. Furthermore, simulation results indicated that meat storage using low-cost late-night electricity during summer nights in Mongolia is also feasible.
Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын Хомын талын байгалийн цогцолбор газрын шавьжийн зүйлийн бүрдлийг гаргах, ховор шавьжийг бүртгэх, цуглуулга хийх хээрийн ажлыг 2024 оны 07-р сарын 16-ны өдрөөс 07-р сарын 25-ны өдрийг хүртэл хугацаанд Хомын талын нийт газар нутгийн ялгаатай амьдрах орчнуудыг хамруулан тухайлбал, Сээрийн нуруу, Завхан гол, Монгол элс, Их Буурал, Дөрвөлжин, Их, бага майхан уулууд, Тээлийн гол, Хар нуур, Хомын хоолой, Бага нуур, Хомын тал зэрэг газруудад хийж гүйцэтгэв. Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын Хомын талын байгалийн цогцолбор газрын шавьжийн зүйлийн бүрдлийг гаргах, ховор шавьжийг бүртгэх, цуглуулга хийх хээрийн ажлыг 2024 оны 07-р сарын 16-ны өдрөөс 07-р сарын 25-ны өдрийг хүртэл хугацаанд Хомын талын нийт газар нутгийн ялгаатай амьдрах орчнуудыг хамруулан тухайлбал, Сээрийн нуруу, Завхан гол, Монгол элс, Их Буурал, Дөрвөлжин, Их, бага майхан уулууд, Тээлийн гол, Хар нуур, Хомын хоолой, Бага нуур, Хомын тал зэрэг газруудад хийж гүйцэтгэв.
ABSTRACT. Currently, seven species of Camponotus are known from Mongolia, with three belonging to the subgenus Camponotus and two belonging to each of the subgenera Myrmentoma and Tanaemyrmex. Two species, Camponotus (Myrmentoma) lameerei and C. (M.) quadrinotatus, are herein recorded as new to the Mongolian ant fauna. These species belong to the C. fallax group. The specimens of C. quadrinotatus from Mongolia well agreed with the Japanese specimens examined in structure, sculpture and pilosity, but had paler color pattern than in the latter. An identification key to the workers of the genus Camponotus known from Mongolia is provided. Currently, a total of 75 ant species are known from Mongolia
Currently, seven species of Camponotus are known from Mongolia, with three belonging to the subgenus Camponotus and two belonging to each of the subgenera Myrmentoma and Tanaemyrmex. Two species, Camponotus (Myrmentoma) lameerei and C. (M.) quadrinotatus, are herein recorded as new to the Mongolian ant fauna. These species belong to the C. fallax group.
In this study, we studied the body size variation of G. mopsus distributed in different biotopes of Mongolia. This study aimed to evaluate variation in morphometric linear traits of this beetle species and compare populations from the desert, desert-steppe, steppe, and forest-steppe ecosystems. In total, 523 adult beetles were collected from 9 localities in six provinces, between 2015 and 2023. Beetle numbers ranged from 30 to 110 adult beetles from each site. We measured 11 morphometric linear traits and dry weight of beetles. The measurements were as follows: body maximum length, head length, head width, distance between eyes, pronotum length, pronotum width, elytra length, elytra width, and dry weight. As a result, there were no significant differences in the linear traits between the beetles from the desert and the desert-steppe, as well as from the steppe and the forest-steppe, except distance between the eyes. However, there were significant differences in the average body sizes of beetles from each ecosystem. Also, we recorded the dry weight of beetles differ significantly between the desert, desert-steppe, and forest-steppes, but the other ecosystems showed no significant differences.
Abstract. The genus Agrypnus Eschscholtz, 1829 (Coleoptera: Elateridae) and the species A. murinus (Linnaeus, 1758) are recorded for Mongolia for the first time. This species is widely distributed in the Palaearctic, mainly in Euro-Siberian region. Two specimens of A. murinus were collected in northeastern Mongolia (Töv Province), which is probably the southeasternmost border of the species range
The genus Agrypnus Eschscholtz, 1829 (Coleoptera: Elateridae) and the species A. murinus (Linnaeus, 1758) are recorded for Mongolia for the first time. This species is widely distributed in the Palaearctic, mainly in Euro-Siberian region. Two specimens of A. murinus were collected in northeastern Mongolia (Töv Province), which is probably the southeasternmost border of the species range.
The genus Agrypnus Eschscholtz, 1829 (Coleoptera: Elateridae) and the species A. murinus (Linnaeus, 1758) are recorded for Mongolia for the first time. This species is widely distributed in the Palaearctic, mainly in Euro-Siberian region. Two specimens of A. murinus were collected in northeastern Mongolia (Töv Province), which is probably the southeasternmost border of the species range.
During their feeding process, dung beetles perform a series of ecosystem functions that provide valuable ecosystem services, such as soil fertilization, improvement of soil properties, plant growth enhancement, and biological pest control. However, in the grasslands of the Central Asian dry steppe, the effects of dung beetles on dung removal remain almost unstudied. Here, we examined dung removal by different dung beetle species (Colobterus erraticus (Linnaeus, 1758), Onthophagus bivertex Heyden, 1887, Onthophagus gibbulus (Pallas, 1781), Gymnopleurus mopsus (Pallas, 1781), Cheironitis eumenes Motschulsky, 1859, and Geotrupes koltzei Reitter, 1892), and compared the impacts with control treatments (without beetles) under natural pasture conditions and in the laboratory. We examined the influence of different variables on dung removal rates, such as dung type and dung beetle traits (nesting strategies, abundance, body size, and biomass). We found higher dung removal rates during the initial 48 h in field and laboratory conditions. Among nesting strategies, tunnellers demonstrated significantly higher dung removal rates than dweller and roller species. The highest amount of dung removal was estimated for C. eumenes (6.5 g/day by seven individuals). We found no significant relationship between dung removal rates and dung beetle body size or biomass, but we observed a strong negative correlation between dung beetle abundance and dung removal rates. Our findings highlight the importance of dung type and age, nesting strategies and abundances of dung beetles, and experimental conditions, which are the main factors driving the process of dung removal.
МОНГОЛ ОРНЫ ШОРГООЛЖНЫ СУДАЛГАА Улыкпан АЙБЕК МУИС-ийн Биологийн тэнхим aibek@num.edu.mn Монгол орны шоргоолжны ангилал зүйн талаар М.Д. Рузский (1914), В. Писарски (1962, 1969a, 1969б), Г.М. Длусский, В.Писарски (1970), В.Писарски, Л.Крзистопиак (1981) нар анхны өгүүллүүдийг нийтлүүсэн байна. Эдгээр судлаачид Монгол орноос Myrmicinae дэд овгийн 18 зүйл, Formicinae дэд овгийн 44 зүйлийг тэмдэглэжээ. М.Пфайффер нар (Pfeiffer et al., 2006) Монгол орны шоргоолжны зүйлийн бүрдлийн жагсаалтыг нэгтгэн гаргасан ба уг бүтээлд Монгол орноос 17 төрлийн 68 зүйл шоргоолжийг бүртгэн тэмдэглэжээ. Харин Б.Баяртогтох нар (Bayartogtokh et al. 2014) Монгол орны шоргоолны олон янз байдал, биогеографийн асуудлаар өгүүлэл хэвлүүсэн бөгөөд тус өгүүлэлд Монгол орноос 72 зүйлийн шоргоолжийг тэмдэглэсэн байна. Японы шоргоолж судлаач С.Яамане, МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн багш У.Айбек нар 2001 оноос эхлэн Монгол орны шоргоолжийн зүйлийн бүрдэл, амьдрах орчин, тархалт, экологийн чиглэлээр судалгааны ажлуудыг гүйцэтгэж байна. Уг судалгааны үр дүнд Lasius fuji Radchenko, 2005; Lasius reginae, Faber 1967 зүйлүүдийн дэлхийн тархалтыг судлан ареалыг нь шинэчлэн тогтоосон байна. Түүнчлэн сүүлийн жилүүдэд Монгол орноос Camponotus төрлийн 2 зүйл, Formica төрлийн 1 зүйл, Myrmica төрлийн 1 зүйл, Harpogoxenus төрлийн 1 зүйлийг тус тус шинээр тэмдэглээд байна. Түлхүүр үг: шоргоолж, Монгол орон, Formica, Myrmica
Grassland insects face some of the most severe declines in species diversity and total abundance, in part due to agriculture. Livestock grazing is the largest agricultural land use in Mongolia that can have both positive and negative effects on insect communities. Here, we provide an assessment of rare and charismatic insects that can serve as a baseline for monitoring future population changes of selected species in the nature reserve. A total of 20 species were chosen including three species of dragonflies/damselflies (Odonata), two species of grasshoppers (Orthoptera), one species of true bug (Hemiptera), one species of lacewing (Neuroptera), nine species of beetles (Coleoptera), one species of ant (Hymenoptera), and three species of butterflies (Lepidoptera), and we discussed the future conservation issues in this nature reserve, where protection of existing habitat should be the primary goal for insect conservation.
This is the first comprehensive study based on a planned and intensive sampling eff ort that describes the community composition of insects in Khar Yamaat Nature Reserve, Mongolia. As part of ongoing research project in the reserve, we recorded 341 insect species representing 9 orders and 70 families. Coleoptera represented the most speciose order (171 spp.) followed by Lepidoptera (44 spp.) and Orthoptera (33 spp.), whereas Odonata (4 spp.) and Neuroptera (5 spp.) were the least specious. At the family level, the ground beetles (Carabidae, 43 spp.), leaf beetles (Chrysomelidae, 30 spp.), grasshoppers (Acrididae, 25 spp.), and weevil beetles (Curculionidae, 22 spp.) were the most species rich among other families. We selected six ground-dwelling beetle groups for the study of their post-fi re succession, and their activity densities among different years after the wildfire were not significantly different. The trophic guilds of selected beetles did not differ much among the years after the wildfire, and across the years, predators were more abundant than the other feeding types. The number of dominating species has fluctuated greatly in the years after the wildfire.
Eight Palaearctic species of the digger wasps genus Lestiphorus are reviewed. A key to both sexes and an updated checklist of these species are given. Lestiphorus nemkovi Mokrousov et Proshchalykin, sp. n. is described and illustrated from Tyva Republic (Russia). New synonymy is proposed: Lestiphorus bilunulatus A. Costa, 1867 = Lestiphorus bilunulatus yamatonis Tsuneki, 1963, syn. n.
Data on 19 species of the bee genus Andrena Fabricius (Andrenidae) collected in Tyva Republic of Russia are presented. Of them, seven species, namely Andrena bimaculata (Kirby, 1802), A. falsifica Perkins, 1915, A. gallica Schmiedeknecht, 1883, A. ishiharai Hirashima, 1953, A. nippon Tadauchi et Hirashima, 1983, A. nitida (Müller, 1776), and A. simillima Smith, 1851 are recorded for the fauna of this region for the first time. An updated checklist of the 27 species of Andrena so far known from Tyva Republic is provided
In Mongolia, there are 19 known social wasp species (12 spp. in Vespinae, 7 spp. in Polistinae), for some of which defi nite collection data are needed to confi rm their actual occurrence in this country. New distribution data are provided for seven vespine species and four Polistes species from Mongolia. Taxonomic comments are given to each species when necessary. New information about the nesting habits of some Dolichovespula and Polistes species is presented for the Mongolian populations. Keys to the Mongolian species of Vespinae and Polistinae are presented.
Abstract An annotated checklist of the Chrysididae from Mongolia is provided. A revision of the bibliographical data is provide, since most of the collecting localities published for “Mongolia” refer to places currently located in China. The known Mongolian cuckoo wasp fauna counts 90 species in 18 genera and two subfamilies. Four genera and 57 species are recorded for the first time, including two species here described as new for science: Cleptes mongolicus Rosa, Halada & Agnoli, sp. nov. (Dornod) and Spinolia spinosa Rosa & Halada, sp. nov. (Bayankhongor).
Diversity and conservation status of Mongolian ants Ulykpan Aibek1, Tserensambuu Ulzii2, Altangerel Baasanpurev2 1 Department of Biology, National University of Mongolia,Ulanbaatar 210646, Mongolia 2 Academy of Science, Mongolia * Corresponding author. E-mail: aibek@num.edu.mn Pfeiffer et al. (2007) listed 68 species for this country, adding six species (Formica orangea Seifert et Schultz, 2009, C. tashcumiri Tarbinsky, 1976, Lasius reginae Faber, 1967, L. fuji Radchenko, 2005 and Myrmica lobicornis Nylander, 1846) to the ant fauna of Mongolia (Aibek & Yamane 2009; Seifert & Schultz 2009; Aibek & Yamane 2010; Yamane & Aibek 2012). Aibek and Yamane (2009-2010) studied Camponotus and Lasius, reporting two subgenera of the latter new to Mongolia. On the other hand, we omitted Lasius flavus (Fabricus, 1781) and Myrmica rubra (Linnaeus, 1758) as these do not occur in Mongolia (Aibek & Yamane 2010; Wetterer & Radchenko 2011). We also removed Temnothorax serviculus (Ruzsky, 1902) from the ant fauna species list because its former subspecies is now an independent species T. mongolicus Pisarski, 1969 the nominal subspecies does not occur in Mongolia (Bayartogtokh et al., 2014). Data was collected from 280 sites covering 1800 samples, which involved more than 19000 specimens. Study shows that the ant fauna of Mongolia comprises of 72 species belonging to 17 genera in three subfamilies. The largest number of Mongolian ant species belongs to the subfamily Formicinae (39 spp.), followed by Myrmicinae (29 spp.); these two subfamilies make over 95 percent of the total ant species. A third subfamily, the Dolichoderinae is poorly represented in Mongolia with only three species. The most commonly encountered genera were Formica (19 spp.), Myrmica (14 spp.), Lasius (7 spp.), Camponotus (5 spp.) and Proformica (5 spp.). The other genera involved less than five species. Temnothorax and Tetramorium were both represented by four species, as Leptothorax, Messor and Tapinoma by two species only. Seven genera were represented by a single species, namely: Cardiocondyla, Cataglyphis, Crematogaster, Dolichoderus, Harpagoxenus, Plagiolepis and Polyergus. Keywords: Mongolia, ant fauna, specimen, subfamily Acknowledgments: Financial support provided by advanced research project P2016-1145, National University of Mongolia.
