Дэлгэрэнгүй мэдээлэл

In this paper, we aim to analyze how Mongol’s oral literature, particularly oral narrative, has been adapted into film and transformed into innovative works. This analysis is conducted based on monomyth and the Hero's Journey model developed by Joseph Campbell, with the goal of identifying which narrative patterns can be further utilized in future creative and innovative productions. In his work The Hero with a Thousand Faces, Joseph Campbell identified and proposed the concept of the Hero’s Journey - Monomyth, which represents recurring narrative patterns and structural elements found across world myths, folktales, epics, and religious texts. These recurring elements or events can be organized into a cyclical structure of plots. The concept of the monomyth refers to a general theoretical framework that explains the template of a universal narrative pattern recurring across the myths, folktales, and oral traditions of different cultures. In contrast, the Hero’s Journey is a practical storytelling model that expresses the monomyth in a structured form. Campbell developed the theory of the monomyth - Hero’s Journey by synthesizing multiple theoretical approaches from folklore and literary studies. Specifically, his work reflects the influence of Carl Jung’s analytical psychology, James George Frazer’s comparative mythology and religious studies, Mircea Eliade’s philosophy of religion, and Vladimir Propp’s structural analysis of folktale, particularly as presented in Morphology of the Folktale. The intersection of these theoretical perspectives contributed to the formation of the concept of the monomyth. Although Campbell’s theory synthesizes these ideas, it is distinguished by its methodological approach and scope. For instance, the Hero’s Journey model explains narrative structure through three acts and seventeen stages, which may appear comparable to Propp’s thirty-one narrative functions. However, Propp’s syntagmatic analysis focuses on describing sequences of events through definitions and symbols, emphasizing only the progression of plots. In contrast, the Hero’s Journey integrates narrative structure with character development, archetypes, and meaning. Thus, it moves beyond structural description and enables interpretation of both the internal and external development of the hero. In The Hero with a Thousand Faces, Campbell proposed a model consisting of three major acts, separation, initiation (or descent), and return; divided into seventeen stages. Later, Christopher Vogler further developed and adapted this model in his work The Writer's Journey, simplifying it into a twelve-stage structure suitable for screenwriting. This twelve-stage model includes: the ordinary world, call to adventure, refusal of the call, meeting the mentor, crossing the threshold, tests, allies and enemies, approach to the inmost cave, ordeal, reward, the road back, resurrection, and return with the elixir. It represents a practical adaptation of Campbell’s theory for cinematic storytelling or plot. Therefore, this study adopts Campbell’s monomyth as its theoretical foundation and employs Vogler’s twelve-stage Hero’s Journey as the methodological framework for analyzing the selected materials. In this paper, we analyze Mongol films such as Altan örgöö (1961), Zereg nemekhiin ömnö (1965), and Bushkhüügiin Ülger (1979) using the monomyth – Hero’s Journey model. Through this analysis, we aim to identify narrative structures influenced by oral traditions and to examine the elements that constitute them. Additionally, the study explores how the development of the protagonist is connected to both external actions and internal transformation. Furthermore, the influence of oral tradition in these films is examined in relation to folklore narratives, allowing us to identify commonly used narrative patterns. This research paper contributes to identifying universal archetypes and distinct Mongol’s cultural features within those films. It also aims to explore how oral narrative traditions can be further developed into innovative cinematic and other creative works.

Ардын билиг зүйч, хөгжим судлаач, найруулга зүйч, яруу найрагч, дуун хөрвүүлэгч Ж.Бадраа “Монгол ардын хөгжим” (1998) бүтээлдээ ардын урлаг, тэр дундаа ардын хөгжмийн урлагийг шинжлэн үзэх онолын суурь, арга зүй, тухайн эрдэм судлалын салбарын хамрах хүрээ, судлагдахууны зааг ялгааг тогтоохдоо ардын билиг зүй, эл ойлголтоос улбаалан монгол ардын хөгжмийн билиг хэмээх ойлголтыг шинжлэн үзсэн байна.

This paper explores core aspects of Mongol funerary culture, focusing specifically on burial rituals and forms. The analysis draws on ethnographic fieldwork, primary source materials, and examples from Mongol folklore. We examine these rituals through the lens of the five elements (earth, fire, water, wood, and rock/metal), which form a cohesive symbolic system within Mongol mythology and symbology. Using this framework, we categorize burial types according to their associated elements. This article provides an in-depth analysis of earth and rock (metal) burial traditions. Among these various forms, earth and fire burials have survived to the present day. According to oral accounts, earth burial spread alongside the rise of Buddhism and often coexisted with sky burial (the practice of open-air exposure burials) practices. By contrast, rock or metal-related burial customs reflect older belief systems rooted in shamanism. These older practices were gradually replaced due to socio-historical and religious transformations. Oral histories frequently describe associated rituals-such as land divinition and the use of specialized tools-underscoring their integral role within the broader funerary system. Монголчуудын оршуулгын соёл, зан үйлийн гол хэсэг болох оршуулах ёс, хэлбэрийг угсаатны зүйн хээрийн судалгааны тайлан, эх хэрэглэгдэхүүн, монгол аман зохиолын жишээ баримтад тулгуурлан, монгол домог, бэлгэдэл зүйн нэгэн цогцолбор хэсэг болох таван махбод, өнгийн санаатай холбон авч үзлээ. Эл санаанд түшиглэн оршуулах ёс, хэлбэрийг шороо, гал, ус, мод, хад (төмөр)-д оршоох хэмээн ангилж, эл өгүүлэлд шороо болон хад (төмөр)-наа оршоох ёсыг задлан шинжилж, тайлан тайлбарлалаа. Оршуулгын ёс, хэлбэрээс шороо, галд оршуулах ёс өнөөг хүртэл хадгалан үлдсэн бөгөөд шороонд оршуулах ёсыг Бурханы шашны дэлгэрэлттэй холбоотой түгсэн ил хөдөөлүүлэх ёстой зэрэгцэн оршиж байсныг аман мэдээнээс нотолж болно. Харин хад буюу төмөр махбодод оршуулах соёл нь шүтлэгийн уламжлалт хэлбэр, бөө мөргөлтэй холбогдож, нийгэм-түүх, шашин соёлын нөлөөгөөр оршуулгын бусад хэлбэрээр халагдан солигджээ. Үүний зэрэгцээ аман түүхнээ газар шинжих, гуйх зан үйлд ашиглах хэрэгслийг цөөнгүй дурдсан нь оршуулах соёл, зан үйлийн чухал хэсэг болохыг харуулж байна.

Хүний эрх чөлөө, олон ургалч үзлийг эрхэмлэх болсон өнөө үед тодорхой зүйлд итгэх, өөрийн итгэл үнэмшилтэй байж, түүндээ тулгуурлан нийгмийн бүлэгт элсэх хийгээд эс элсэх нь хүний зайлшгүй нэгэн эрх билээ. Эл зайлшгүй эрхтэй1 холбогдон, мэдээлэл тархах хэлбэр, хурдны хувьд урьд байгаагүйгээр өсөн нэмэгдсэн орчин үеийн нийгэмд “цуурайт агуй (echo chamber)” болон “танин мэдэхүйн бөмбөлөг (epistemic bubble)” хэмээх ойлголт, нийгмийн үзэгдлийн талаар хэлэлцүүлэг өрнүүлэх болжээ. “Танин мэдэхүйн бөмбөлөг” нь аливаа юмс, үзэгдлийн талаар өрөөсгөл мэдлэг ойлголттой байхаас хамааран үүсэх буюу хувь хүний мэдлэг, туршлагатай холбоотой байдаг. Тиймээс аливаа хувь хүнийг “танин мэдэхүйн бөмбөлөг”-өөс татан гаргах, алив зүйлийн талаарх өрөөсгөл хандлагыг арилгахад, тухайн хүний мэдлэг, итгэл үнэмшилтэй эсрэгцэх хангалттай үндэслэл бүхий мэдлэг, мэдээллийг өгөхөд болох юм. Харин нөгөө талаас “цуурайт агуй” гэх ойлголт, нийгмийн үзэгдлийн талаар ярьж эхлэхэд төвөгтэй байдал үүсдэг. Цуурайт агуй нь хувь хүний мэдээлэл хүлээн авах байдал, үзэл бодолд хүчтэй нөлөө үзүүлж буй нийгмийн үзэгдэл юм. Өөрөөр хэлбэл, ижил итгэл үнэмшилтэй, асуудалд төсөөтэй байр сууриас хандаж байгаа хүмүүс нийгмийн албан хийгээд албан бус бүлэг болж, эсрэг мэдээлэл, ялгаатай үзэл бодлыг хүлээн авах боломжийг багасгаснаар “цуурайт агуй” үүсдэг. Эл үзэгдэл нэгэн талаас ижил итгэл үнэмшилтэй хүмүүс хоорондоо нэгдэх, тодорхой байр сууриас асуудалд хандах зэрэг давуу талтай боловч нөгөө талаас хэт туйлшрал, нийгмийн зөрчил болон аливаад рациональ байдлаар хандаж шийдвэр гаргах чадварыг бууруулж байна. Өнөөгийн Монголын нийгэмд буй цуурайт агуйн жишээгээр вакциныг эсэргүүцэх, сургалтын үр дүнг төрийн төв байгууллага баталгаажуулдаг албан боловсролыг эсэргүүцэгчид болон алтернатив эмчилгээний аргыг сурталчлагчид зэргийг нэрлэж болно. Ийн харвал, ялгаатай үзэл санаа, итгэл үнэмшилтэй байхыг хүлээн зөвшөөрдөг олон ургалч үзэл давамгайлсан нийгэм өөрөө цуурайт агуй үүсэх, нэг итгэл үнэмшилтэй хүмүүс нийгмийн албан болон албан бус бүлэг болох үндэс суурийг тавьж өгч байна. Харин нэгэнт үүсэн бий болсон цуурайт агуй, түүнд буй гишүүд нь өөрсдийн итгэл үнэмшилтэй зөрчилдөх алив санаа, ялгаатай үзэл бодлыг няцааж, цуурайт агуйн орших байдлыг хүчирхэгжүүлдэг нь олон ургалч үзэлтэй зөрчилдөж байна. Эл илтгэлд цуурайт агуй гэх ойлголтын зайлшгүй болоод хүрэлцээтэй нөхцөл, шинж онцлог, давуу болон сул талыг шинжлэн үзэж, олон ургалч үзлийг эрхэмлэж буй нийгэмд учруулах нөлөөг тодруулах юм.

In this article, the dream motifs related to Chinggis Khaan in the Mongols ancient literature are analyzed and interpreted in connection with oral tradition, focusing on their functions, characters, and descriptions. The dream motifs found in The Legend of Mother Alan Goo, The Dream of Dei Sesten, The Legend of Defeating the Three Hundred Taichuud, and The Novella of Chinggis's Two White-Grey Steeds are analyzed and classified according to the character and description that appear in dreams and their narrative functions within the texts. Accordingly, these dreams are categorized into three main types: symbolic, visionary, and psychological. In The Secret History of the Mongols and other historical and literary sources, The Legend of Mother Alan Goo uses a symbolic dream motif to affirm that the lineage of Chinggis Khaan originated from the Eternal heavens (Mönkh Tenger). Upon closer examination, The Secret History of the Mongols depicts the pregnancy of Mother Alan Goo as a real event that is “beyond ordinary human understanding”. In contrast, later historical and literary sources transform this legend and portray Alan Goo as becoming pregnant after seeing a celestial being in her dream. In these legends, Alan Goo's narrative incorporates two ancient mythological figures. The yellow dog represents an object of totemic belief and functions as a totemic symbol. Through this symbolism, the legend legitimizes the inevitable authority of the Nirun-Mongols－the Borjigin clan, and asserts that their rule and power originated from Eternal Heaven (Mönkh Tenger). Furthermore, in The Legend of Mother Alan Goo, the motif of pregnancy originating from a dream connects with the tradition of heroic epics, in which a woman becoming pregnant after encountering a supernatural being in her dream. In The Secret History of the Mongols, The Dream of Dei Setsen is a symbolic dream. Within this legend, the white falcon bringing the sun and moon functions as a symbolic description, emphasizing the inevitability of forming kinship alliances through marriage with groups possessing political authority. Moreover, this legend is closely related to the Mongols' traditional beliefs and ritual customs concerning dreams, that good dreams have not be spoken of until the related events occur, while bad dreams must be immediately counteracted or purified. In the legend, Dei Setsen interprets his dream, only after Yesükhei visits with a marriage proposal. This motif appears in Mongols' folktales such as Dreamer Boy (Züüdchin khüü), in which a good dream is kept secret until its meaning is revealed through subsequent events. The Legend of Defeating the Three Hundred Taichuud contains both visionary dream and dream incubation motifs. In the Mongols' heroic epic tradition, the hero often sleeps and incubates a dream on a high place, such as the top of a mountain, in order to foresee future events or to find a solution to a problem.This motif of dream incubation is also evident in this legend, where Chinggis Khaan sleeps on Bider Shar Devseg, a high place from which the distant horizon is visible, and through his dream, he saw the approaching enemy. In this narrative, the foretelling of the enemy's arrival through a dream function to emphasize the heroic traits of Chinggis Khaan. Furthermore, The Novella of Chinggis's Two White-Grey Steeds presents a psychological dream depicting the main character's thoughts, realizations, and stream of consciousness. In this work, the dream motif serves to reveal the protagonist's psychological realization: his awareness that he has undervalued a hero who rendered distinguished service and rewarded him inadequately.

Энэхүү илтгэлд зохиолч Шиба Рёотарогийн “Тал нутгийн тэмдэглэл” бүтээлийн хам сэдвийг задлан шинжилж, тайлан тайлбарлах юм. Аливаа уран зохиолын бүтээлийг хам сэдэвт төвлөрөн (Context-centered reading) задлан шинжилж, тайлан тайлбарлах нь болох дүр баатар, үйл явдал, цаг болон орны тохироо, орчин, уур амьсгал, хэл зэрэг зохиолын бүтвэр хэсгээс гадуурх зохиолтой холбоотой бусад мэдлэгийн төрөл зүйлийг авч үзэх, зохиолчийн бичвэр хоорондын цагаан зайд үлдээсэн далд утгыг тайлан тайлбарлахад чиглүүлдэг ач холбогдолтой. Ийм учраас хам сэдэвт төвлөрсөн задлан шинжлэл, уншлага нь тухайн бичвэр, уран бүтээлийн дотоодод орших танил хийгээд эс таних ертөнцийн репрезентаци хэн, нийгмийн аль бүлгийн хүсэл, ашиг сонирхолд үйлчилж буйг онцлон авч үздэг. Анхлах ХХ зууны эхэн үед өрнө дахинаа төлөвшсөн уг шинжлэл нь анги, нийгмийн давхраажилтад тулгуурласан тэгш бус байдлыг Марксист онолын үүднээс шинжлэн үзэж, улмаар феминизм зэрэг олон урсгалаар баяжсан байна (QCAA, 2017: 13-14). Эл илтгэлд зохиолч Шиба Рёотарогийн “Тал нутгийн тэмдэглэл” бүтээлийн нийгэм, улс төр, соёл, эдийн засаг болон утга зохиолын хам сэдвийг гол болгон, шинжилнэ. Жишээлбэл, зохиолч монголчуудын нүүдлийн соёл иргэншлийн онцлогийг Хүннү, Монголын Эзэнт Гүрэний үе зэрэг түүхийн эгзэгтэй цэгтэй холбон авч үзэхдээ баримт болон өөрийн дуу хоолой, хүүрнэлийг хоймсуулан ашигласан агаад үүнээс улбаалан монгол соёл иргэншлийн онцлог, улс төр, эдийн засгийн харилцаа, өмчийн сэтгэлгээ, төрийн зүгээс баримталж байсан шашны талаарх уламжлалт бодлого зэрэг олон төрлийн хэлэлцүүлгийг өрнүүлж, хам сэдвийг тайлбарлах боломжийг олгож байна. Иймийн тул, бид эл илтгэлд зохиолч Шиба Рёотарогийн “Тал нутгийн тэмдэглэл” зохиолын нийгэм, улс төр, соёл, эдийн засаг болон утга зохиолын хам сэдвийг задлан шинжилж, баримт болон зохиолчийн туурвил, хүүрнэл, дуу хоолой зэрэг уран сайхны арга хэрхэн интертекстуаль шинжтэй, цогц нийлмэл бүтээлийг үүсгэж буйг шинжлэхийг зорилоо.

Oral and written literature exert a reciprocal influence on one another. Characters and motifs from folktales and epics that circulate among communities often shape written literature, while conversely, folktales and legends initially preserved in written form may evolve into oral narratives within communities. A prominent example of this interrelation appears in myths and tales concerning tengeriin dagina and tengeriin züüdnii khün. One notable oral narrative a celestial woman (tengeriin dagina and tengeriin züüdnii khün) who descends from the sky to the human realm, marries a mortal man, and eventually returns to the celestial realm. This character, often referred to as the tengeriin dagina or the tengeriin züüdnii khün, represents a figure of transcendence and liminality between the human and divine worlds. This study employs a structuralist approach to analyze a myth involving tengeriin züüdnii khün, seeking to illuminate the connections between character, motif, and conflict across myth, folktale, legend, and written literature. The use of the tengeriin züüdnii khün character in oral and written narratives, through motifs of resistance to marriage and family, reveals an archetypal character shaped by these recurring conflicts.

Энэхүү илтгэлд монголчуудын оршуулгын соёл, зан үйлийн гол хэсэг болох оршуулах ёс, хэлбэрийг угсаатны зүйн хээрийн судалгааны тайлан, эх хэрэглэгдэхүүнд тулгуурлан, монгол домог, бэлгэдэл зүйн нэгэн цогцолбор хэсэг болох таван махбод, өнгийн санаатай холбон авч үзлээ. Эл санаанд түшиглэн оршуулах ёс, хэлбэрийг шороо, гал, ус, мод, хад (төмөр)-д оршоох хэмээн ангилж, аман мэдээтэй уялуулан шинжлэв. Оршуулгын ёс, хэлбэрээс шороо, галд оршуулах ёс өнөөг хүртэл хадгалагдан үлдсэн бөгөөд шороонд оршуулах ёсыг Бурханы шашны дэлгэрэлттэй холбоотой түгсэн ил хөдөөлүүлэх ёстой зэрэгцэн оршиж байсныг аман мэдээнээс нотолж болох юм. Харин хад буюу төмөр, ус, модонд оршуулах соёл нь шүтлэгийн уламжлалт хэлбэр, бөө мөргөлтэй холбогдож, нийгэм-түүх, шашин соёлын нөлөөгөөр оршуулгын бусад хэлбэрээр халагдан солигдсон байна. Үүний зэрэгцээ аман мэдээнд газар шинжих, гуйх, гол гатлах зэрэгтэй холбогдох зан үйл, ашиглах хэрэгслийг цөөнгүй дурдсан нь оршуулах соёл, зан үйлийн чухал хэсэг болохыг харуулж буй юм.

Уран зохиолын хэл, дүр баатрын яриа нь дүр бүтээн тодруулах, тухайн баатар болон зохиолчийн үзэл санааг илэрхийлэх үндсэн арга хэрэгсэл болдог учир утга зохиолын онолын сэтгэлгээний бүхий л түүхийн туршид аливаа зохиол бүтээлийн хэл найруулгад онцгой анхаарал хандуулж, судлан шинжилж ирсэн байдаг. Уг өгүүлэлд бид их зохиолч В.Инжаннаши “Хөх судар” романд Чингис хааны дүр, тэр дундаа Их эзэн хааны хэл, яриаг хэрхэн бүтээснийг шинжиллээ. Дүр, баатрын хэл нь тухайн дүрийн бодол, үзэл санаа болон хэв шинжийг илэрхийлэх, зохиолч дүрийг бүтээхдээ зайлшгүй анхаарах чухал хэсэг учир Чингис хааны дүрийн үглэл болон харилцан яриа, үл гадагш илрэх баатрын дотоод яриа болох өчил зэргийг шинжлэн үзэж, тухайн баатрын хэл яриагаар дамжуулан хэрхэн дүрийг урлан бүтээснийг судлах юм. Ийн үзэхэд магтаал, билиг сургаал, зарлиг, мэргэ төлгө тайлах, гашуудлын шүлэг зэрэг хэн нэгнээс хариу үл хүсэх үглэл ярианд хамаарах зохиомжийн нэгж түгээмэл илэрч байна. Мөн үүний зэрэгцээ зохиолч харилцан яриагаар дүрийг тодруулж, бусад дүр, баатартай харилцах үеийн нүүрний хувирал, биеийн хэлэмжээр хоймсон дүрслэн үзүүлжээ.

Abstract: Folklore embodies the worldview, beliefs, rituals, taboos, and moral values of a people, nation, or ethnic group. Consequently, the religion and belief influence oral literature, becoming a factor in the development of characters, narratives and motifs. A clear example of this is the influence of Buddhism reflected in the Khalkh Jangar epic, that the heroes of the epic are linked and similized with the Ten Wrathful Ones (or Dharmapalas). This paper analyzes the dream character and motifs within oral history, particularly those related to the Buddhism, and explore the connections with other genres of oral narratives.

In this paper, we analyze the context of the novella “Gurvan khüükhen (Three Girls)” by Yadamsüren Mӧrdendev, known as the Mongolian literary figure of the modern era, and interpret the implications of this. To gain a deep comprehension of any text, it's crucial to thoroughly examine its contexts, including history, social phenomena, stratification, political ideology, religious beliefs, and cultural symbols. We analyzed and interpreted the literary, social, political, cultural, economic, women’s, and author’s contexts and their role in the novella. The plot of the novella "Gurvan khüükhen", first published in 1936, begins with the action of the female character "leaving the home" and shows the situation of Mongols at the beginning of the revolution, the old and new social ideology. In doing this, the female body is objectified, symbolizing the inevitable decline of the old society through the portrayal of Zandanbal. She becomes immersed in the old city's life, trapped in its wounds, and ultimately perishes. Conversely, the advancements of the new society are embodied by the teacher Khorolmaa, while the societal transition's missteps are exemplified by Khas-Erdene. The portrayal of how representatives from both the old and new societies influence women's independent decision-making and education is shaped by various social, cultural, political, and economic contexts.

The world view of the community, beliefs, moral values, rituals, taboos, and acquired knowledge via observation are often depicted either comprehensively or partially in various genres of folklore. This paper focuses on exploring the motif of sleep in Mongoli folklore, recognizing its significance as a fundamental aspect of human cognition, psychology, and the function of the mind itself. Through the analysis of oral texts and materials, this study aims to provide insights into the portrayal and significance of sleep and dreams within Mongol folklore. Within framework of the Mongol folklore, the human mind, cognitive functions, and emotional experiences are portrayed through diverse means, particularly in oral poetry and oral narrative. Mongol riddles often juxtaposed sleep and dreaming, inherent to human brain activity, against intelligence. From this perspective, we have analyzed riddles and proverbs that are included in oral poetry to define the nature of sleep and dreams. According to this view, the act of sleeping is depicted as a conflict with the human mind and expressed as an unconscious phase that separates from stable reality. Furthermore, the function of sleep is determined in the genre of oral narratives with specific plots. Examining the motif of sleep and dreams across myths, epics, fairy tales, legends, and oral histories reveals a dual motif. On one hand, it depicts the commencement of gathering creative potential, while on the other, it signifies the loss of power due to malevolent forces associated with sleep, leading to subsequent challenges. Also, folklore often features the main hero and one’s donor/ partner or malevolent who possesses equal power, depicted as sleeping and dreaming. An exemplar of this motif can be observed in the plot that the demuirge and one’s donor of the world, after completing its creation, falls asleep, and in the next moment malevolent tries to harm them. It is characteristic that the hero takes a nap or deep sleep as a reward for his efforts, to the point that he forgets his responsibility and lets down his guard. According to those common features, it is possible to determine the owner of the dream which could be the hero or an animal, the place of the dream, the time, and its symbol.

Уг өгүүлэлд Монгол улсын ЕБС-ийн ахлах ангийн гүнзгийрүүлэн сонгон судлах Хэл багцын Уран зохиол болон дэлхийн 158 орны сургуульд хэрэгжиж буй Олон улсын бакалавриат (IB Diploma) хөтөлбөрийн Хэл А: Уран зохиол хичээлийн сургалтын хөтөлбөрийг харьцуулан судаллаа. Ийн судлахдаа төлөвлөсөн хөтөлбөрийн зорилго, зорилт болон агуулгыг харьцуулан үзэж, хичээлээр судлах бичвэрт тавигдах шаардлагыг шинжилсэн болно. Хичээлийн зорилгыг харьцуулан үзэхэд тухайн уран зохиолын бичвэр зохиогдох болон уншигч хүлээн авч, унших үеийн нийгэм, улс төр, соёл, шашин, эдийн засгийн хам сэдэв, даян дэлхийд тулгамдаж буй асуудалтай уялдуулан үзэж, тайлан тайлбарлах чадварт анхаарч байна. Үүний зэрэгцээ тухайн уран зохиолын бүтэц, бүтвэр хэсэг болон гоо зүйн чанарыг тусган хүлээж авах чадварыг хөгжүүлэхийг онцлон тусгаснаараа ижилсжээ. Энэхүү хоёр хөтөлбөрийн ялгаатай байдал нь ЕБС-ийн Уран зохиолын хичээлээр өв соёл, оюуны үнэт зүйлийг эрхэмлэдэг монгол иргэнийг төлөвшүүлэхэд анхаарч буй бол Олон Улсын бакалавриат хөтөлбөр нь дэлхийн улс орон, хүн бүрийн ялгаатай байдлыг хүндэтгэдэг сурагч бэлтгэхэд чиглэж буй юм. Хичээлийн зорилтыг шинжлэн үзвэл ЕБС-ийн сонгон судлах хөтөлбөрт эзэмших мэдлэг, ур чадварыг задлаг байдлаар дэлгэрэнгүй тусгасан бол Олон Улсын бакалавриат хөтөлбөрт нийлэг байдлаар тусгасан. Уг зорилго, зорилтыг нарийвчлан хичээлийн агуулгад тусгахдаа зохиолч, зохиол болон уншигчийн харилцан холбоо, бичих болон унших үеийн туршлагыг ижилсүүлэн үзэж, зохиол төвт хандлагаас шилжиж буй нь энэхүү хоёр хөтөлбөрт нийтлэг байна. Харин Олон Улсын бакалавриат хөтөлбөрт тухайн зохиол бусад уран зохиолын бүтээлтэй хэрхэн холбогдох харилцаа холбоог авч үзэх интертекстийн тухай ойлголтыг тусгаснаараа онцлог.

Oral literature and folklore frequently form the basis of written literature. The themes, motifs, and narratives present in oral traditions often influence written works. Therefore, we analyze how The Secret History of Mongols and Legend from the XIII-XIV centuries relates to the epic, including the type of verbal art and the folk tale in this article. In texts, some versions of the legend of Mother Alan Goo depict her pregnancy as originating from a dream. This motif shares similarities with narratives found in Mongol epics, where characters conceive after experiencing dreams. Additionally, there exists a motif within Mongolian folk tales of keeping dreams secret from others and revealing the significance of the dream only after a specific event occurs, a motif akin to Dei Setsen's dream in The Secret History of the Mongols. Furthermore, the motif of sleeping in a particular location and interpreting dreams to gain foresight is evident in both the epic and the legend of Defeating the Three Hundred Taichuud.

Энэхүү илтгэлд зохиолч М.Ядамсүрэнгийн “Гурван хүүхэн” туужийн хам сэдвийг задлан шинжилж, тайлбарлалаа. Тухайн зохиолын бүтвэр хэсгийн илэрхийлэх утга санааг уншигч гүнзгий ухан, ойлгож мэдрэхэд хам сэдвийг танин барьж, зохиолын холбоо харилцаанд ойлгох явдал чухал юм. Тиймийн тул 1936 онд анхлан хэвлэгдсэн тус туужийн утга зохиол, нийгэм, улс төр, соёл, эмэгтэйчүүд, зохиолч болон эдийн засгийн хам сэдвийг шинжлэн үзэж, зохиол болон зохиолыг уншихуй (reading practice)-д гүйцэтгэх үүргийг тайлбарлалаа.

Энэхүү өгүүлэлд дэлхийн хүн зоны нийтлэг итгэл бишрэл болох үхлийн дараах амьдрал, түүнийг хэрхэн гэтлэн давах тухай өгүүлэх зан үйл, ёсыг хэрхэн уран зохиолын бүтээлд дүрслэн илэрхийлснийг шинжиллээ. Ингэхдээ Бурханы шашны нууц тарнийн эрдэм болох “сүнс хөтлөх” эрдмийг зохиолч Г.Мэнд-Ооёо “Гэгээнтэн” романд хэрхэн дүрслэн бичсэнийг Сонсгоод тонилгогч сударт өгүүлсэнтэй холбон шинжилж тайлан тайлбарласан болно.

Энэхүү илтгэлд бид ХХ зууны сүүл үе XXI зууны эхэн үеийн монголын уран зохиолын голлох төлөөлөгчдийн нэг Пүрэвжавын Баярсайханы “Хотын онгон” романы уран сайхны онцлогийг задлан шинжилж, тайлан тайлбарлахыг зорилоо. Уг романы уран сайхны онцлогийг зохиолын орчин, уур амьсгал, бичил дүрслэл зэрэгт тулгуурлан, готик урсгалын шинж буй эсэхийг шинжилсэн болно. Abstract: In this paper, we analyze and interpret the artistic features of the novel ‘Khotyn Ongon’ by Bayarsaikhan Purevjav, one of the main representatives of Mongolian literature at the end of the 20th century and the beginning of the 21st century. The artistic features of the novel are analyzed based on the setting, atmosphere, and descriptions in the novel, and whether or not there are features of the Gothic fiction.

Уран зохиол нь хэл, дүр баатрын яриа нь дүр бүтээх үндсэн арга хэрэгсэл болдог учир утга зохиолын онолын сэтгэлгээний бүхий л түүхийн туршид аливаа зохиол бүтээлийн хэл найруулгад онцгой анхаарал хандуулж, судлан шинжилж ирсэн байдаг. Уг илтгэлд бид их зохиолч В.Инжаннаши “Хөх судар” романд Чингис хааны дүр, тэр дундаа Их эзэн хааны хэл, яриаг хэрхэн бүтээснийг шинжлэх юм. Дүр, баатрын хэл нь тухайн дүрийн бодол санаа, хэв шинжийг илэрхийлэх, зохиолч дүрийг бүтээхдээ зайлшгүй анхаарах чухал хэсэг учир Чингис хааны дүрийн үглэл болон харилцан яриа, үл гадагш илрэх баатрын дотоод яриа болох өчил зэргийг шинжлэн үзэх юм. Мөн Их эзэн хаан өрлөг жанжид, түшмэд, хатад болон жир энгийн ардтай хэрхэн харилцаж буйг авч үзэх, дүр хоорондын харилцаа холбоог шинжлэх юм. Ингэснээр дүр, баатрын холбоо хамаарал, нийгмийн аль бүлэгт чиглэн их зонхи ярьсныг тодруулах юм.

This paper discusses how dreams are portrayed in various forms in Mongolian folklore, especially folk song. Riddles and proverbs present dreams as contrasting with the human mind and law nature/ reality. In contrast, folktale, legend and epic depict dreams in a magical and visionary way and are shown as affecting the hero. The paper aims to analyze the motif and characters of dreams in folk songs and their connection to other folklore motifs.

This article examines the motif of the queen’s dream in two types of Mongolian folklore: epic and folktale. The queen’s dream is believed to have prophetic significance and often serves as a driving force in the narrative. Through this analysis, we explore how the queen’s dream is linked to two traditionals motifs found in Mongolian and folktales: the portrayal of weddings and the prediction of impending danger posed by predatory monsters or enemies.

In Mongolian folklore, dreams, which is a reflection of a specific side of the human mind, are depicted in different ways. In this article, we have analyzed the motif of a magical dream and a hero who fills up the missing part of the story in a folktale and an epic, the category of verbal art. From this point of view, the deeds of the White Old Man and Palden Lhamo, who are the characters that lead the events in the dream, are bound to be fulfilled as soon as they wake up.

Хээ угалз болон буддын шашны дүр дүрслэлийг орчин үеийн дүрслэх урлагт хэсэгчилсэн байдлаар эвдэн ашиглах болсныг Ч.Баатаржав, Б.Баатарзориг, Б.Номин, М.Батзориг нарын контемпорари уран бүтээлчдийн бүтээлээс харж болно. Бид энэхүү өгүүлэлдээ контемпорари зураач Б.Номингийн зарим бүтээл дэх Буддын шашин, монголын уламжлалт хээ угалзыг дүрслэх урлагийн формал, айконограф шинжилгээг ашиглаж, харьцуулан шинжлэв. Ийн судалснаар контемпорари дүрслэх урлаг дахь шашин, уламжлал, орчин үеийн элементийн хослол нэгдлээр уран бүтээлч нийгмээ хэрхэн илэрхийлж буйг тайлбарлах, цаашлаад контемпорари дүрслэх урлаг дахь хээ угалз болон Бурханы шашны дүрслэл нь уламжлалт болоод глобалчлагдсан нийгмийн заагт гүйцэтгэж буй үүргийг шинжлэх юм.