Дэлгэрэнгүй мэдээлэл

Abstract This article conceptualizes the core philosophical foundations of social insurance namely risk pooling, compulsory membership, income redistribution, social solidarity, and institutional legitimacy—and examines them at a theoretical level. It further analyzes the definition and institutional logic of “social insurance” as articulated in the revised Law on Social Insurance of Mongolia (State Great Khural, 2023), comparing it with classical international models of social insurance. The study employs a synthesized theoretical framework drawing on the institutional models of Bismarck and Beveridge (Beveridge, 1942; Bonoli, 1997), the pragmatic liberal perspectives of Farley and Billings (1949), Parsons’ (1951) theory of functional integration, Habermas’ (1987) theory of legitimacy and the lifeworld, and Kelley’s (1998) libertarian critique. The findings indicate that Mongolia’s current system is predominantly Bismarckian in nature—contribution-based, compulsory, and closely linked to employment status. However, elements such as the framing of social insurance as a “social protection measure,” along with mechanisms for transitional protection, contribution subsidies, and exemptions, reflect Beveridgean universalist and solidaristic features, resulting in a hybrid system. At the same time, demographic aging, the high prevalence of informal employment, and concerns over intergenerational equity pose significant challenges to the long-term sustainability and institutional legitimacy of the pay-as-you-go (PAYG) financing model. The article concludes that a combination of parametric reforms and paradigm shifts toward a multi-pillar pension system represents a viable and optimal policy pathway for Mongolia.

Abstract This article examines and compares the post-COVID-19 reform trajectories of the health systems in Mongolia and Belarus. Both countries share a common legacy of the Soviet Semashko model, characterized by a state-dominated structure and planning based on quantitative capacity indicators such as the number of hospital beds, physicians, and medical personnel. However, the logic of financing reforms, institutional incentives, and the pace of implementation differ significantly between the two systems. The study employs a comparative document analysis based on policy documents, country reports such as the World Health Organization’s Health System Review/Health Systems in Action, and secondary data derived from the World Bank’s World Development Indicators (WDI). The findings suggest that Belarus continues to maintain a budget-centered and state-dominated system, gradually incorporating digitalization and performance evaluation mechanisms within a “new Semashko” framework. In contrast, Mongolia has pursued more dynamic reforms since 2021 by strengthening the Health Insurance Fund as a strategic purchaser and introducing case-based payments (DRG elements) alongside multiple provider payment mechanisms. Nevertheless, the relatively high level of out-of-pocket expenditure in Mongolia remains a key challenge for financial protection, while in Belarus the limited development of efficiency-oriented incentives represents a major policy challenge for future health system reforms.

Хураангуй: Сүүлийн жилүүдэд Хятад улсад эрүүл мэндийн тогтолцооны шинэчлэл гүнзгийрч, эмнэлгийн үйлчилгээнд хүмүүнлэгийн халамжийг бэхжүүлэх шаардлага буй болсон. Энэхүү бодит нөхцлөөс эмнэлгийн нийгмийн ажил нь (medical social work) эмнэлэг, өвчтөн, нийгмийн хоорондын гүүр болон хөгжиж байгаа тухай Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орныг жишээлэн энэхүү өгүүлэлдээ авч судаллаа. Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орон нь эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн онцлогтой баруун бүс нутаг болохынхоо хувьд эмнэлгийн нийгмийн ажлын хөгжлийн түүхийг тоймлон, бодлогын орчин, байгууллагын зохион байгуулалт, үйлчилгээний загвар, боловсон хүчний бэлтгэлийн өнөөгийн байдлыг өмнө судлагдсан баримт бичигт тулгуурлан системтэйгээр шинжиллээ. Үүний дүнд Өвөр Монголын, тэр дундаа Хөх хотын эмнэлгийн нийгмийн ажил нь захиргааны туслах үйлчилгээнээс мэргэжлийн үйлчилгээнд шилжсэн нь сайшаалтай ч, бусад бүс нутгуудтай харьцуулахад мэргэжлийн стандарт, боловсон хүчний нөөц, үйлчилгээний хамрах хүрээ, тогтолцооны дутагдал, зэрэг эмнэлгийн нийгмийн ажлын үйлчилгээнд сайжруулах шаардлагатай олон хүчин зүйлүүд байгааг энэ өгүүлэлд багтаан ярьж байна.

Энэхүү өгүүлэл нь нийгмийн даатгалын философийг (эрсдэлийн хамтын удирдлага, албадлага, дахин хуваарилалт, солидар холбоо, институцийн легитим) онолын түвшинд тодорхойлон, Монгол Улсын “Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль” (шинэчилсэн найруулга, 2023.07.07)-д туссан “нийгмийн даатгал”-ын тодорхойлолт болон институцийн логикийг дэлхийн сонгодог загваруудтай харьцуулан шинжиллээ. Тодруулбал, Бисмарк, Бевериджийн институцийн хос загвар, Farley & Billings-ийн нийгмийн даатгалыг өртөгтэй сонголт гэж тайлбарласан прагматик либерал байр суурь, Парсонсын функционалист интеграцийн онол, Хабермасын легитим ба солидарын тайлбар, мөн Kelley-ийн либертари ёс зүйн шүүмжлэлийг нэг хүрээнд нэгтгэн, “pay-as-you-go” , эсвэл “хуримтлал” гэсэн концепцийн маргааныг онол, практикийн хувьд тайлбарлалаа. Шинжилгээнээс үзэхэд, манай орны өнөөгийн тогтолцоо нь шимтгэлд суурилсан, албадлагатай, хөдөлмөрийн статустай уялдсан Бисмаркын логик давамгай боловч “нийгмийн хамгааллын арга хэмжээ” гэж томьёолсон хэл найруулга, шилжих хамгаалалт, шимтгэлийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт зэрэг нь Бевериджийн универсал солидар логикийн элементийг агуулсан “холимог” системийн философийг илтгэнэ. Гэсэн ч хүн ам зүйн дарамт, албан бус хөдөлмөрийн өндөр хувь, үе хоорондын шударга ёсны асуудал нь pay-as-you-go (PAYG) загварын институцийн тогтвортой байдал, легитимд сорилт үүсгэж буйг харуулна.

Формирование и становление современного поколения молодежи как в Монголии, так и в Республике Беларусь проходит в условиях влияния различных социально культурных, экономических, технико технологических и политических факторов. Сред и них цифровые и сетевые технологии, изменение системы ценностей и нарушение системы межпоколен ческих связей, что имеет непосредственное влияние на становление поколений. Изучить и охарактеризовать такого рода изменения возможно в компаративном аспекте в том числе как через качественные так и через эмпирические исследования, различные социологические опросы, которые достаточно часто проводятся в обеих странах.

Abstract This article examines the level of trust that citizens place in state and political institutions established under a democratic constitution. Trust is a fundamental condition not only for the consolidation of democracy but also for the effective and stable functioning of public institutions. In contemporary societies, declining interpersonal and institutional trust has become a critical concern in social and political science, as trust constitutes one of the most important foundations of cooperation. Since cooperation is essential at all levels of social and political relations, it is necessary to closely examine both the degree of mutual trust and the factors that shape it. The study analyzes citizens’ trust in key state institutions and explores the social, political, and institutional determinants influencing this trust. Mutual respect, openness, and reciprocity are identified as core elements of trust relations: individuals who extend trust to institutions expect transparency, accountability, and fairness in return. Mutual understanding and responsiveness strengthen citizens’ willingness to rely on public authority and comply with its decisions. Based on comparative data from the Asia Barometer “Democracy, Governance, and Development” baseline survey, the article demonstrates that Mongolians’ trust in state and political institutions is relatively low compared to selected Asian democracies, including the Republic of Korea, Taiwan, and Thailand. Levels of trust in the president, parliament, judiciary, and government at various levels are consistently lower, while trust in political parties is the weakest of all. Such low institutional trust signals problems of political legitimacy and indicates a potential risk of persistent political instability. Methodologically, the study draws on descriptive and inferential statistical analysis of raw survey data and situates the findings within the broader academic literature on political trust and institutional confidence. By identifying the structural and perceptual factors underlying the erosion of trust, the article contributes to understanding the challenges facing democratic governance and the constitutional state in transitional societies.

Abstract：This article analyzes People's Republic of China’s policies and actions regarding livestock grazing in Inner Mongolia. A policy analysis of spatial changes in livestock grazing was conducted, and the current situation and historical overview of the past were reviewed chronologically. In reviewing this social spatial change in Inner Mongolia, we consider it within the context of the overall policies implemented since the Chinese government's "Land and Pasture Ownership" policy, first implemented in 1979, to the present day. Pasture policies and practices have shaped the livelihoods, urbanization, demographic structure, and social change of modern Inner Mongolian herders. This article also compares and analyzes the main Western and Eastern theories and concepts regarding social spatial change, and discusses them within the context of a literature review. As for the analytical method, the secondary and policy analysis methods were used.

Хураангуй Мэргэжлийн цогц чадамж нь эмнэлгийн нийгмийн ажлын хүний нөөцийн хөгжил, үйлчилгээний чанарт нөлөөлдөг үндсэн элемент юм. ӨМӨЗО-ны 2024 оны эмнэлгийн нийгмийн ажилтны динамик судалгааны тоо баримтад тулгуурлан уг судалгаанд Өвөр Монголын 227 эмнэлгийн нийгмийн ажилтны мэргэжлийн цогц чадамжид дүн шинжилгээ хийж, байгууллагын дэмжлэг, ажлын бие даасан байдал, мэргэжлийн ижилсэл зэрэг нь мэргэжлийн цогц чадамжид хэрхэн нөлөөлж байгааг шинжлэн судлахын тулд тоон судалгааны аргыг ашигласан. Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд байгууллагын дэмжлэг, ажлын бие даасан байдал, мэргэжлийн онцлог нь эмнэлгийн нийгмийн ажилтны мэргэжлийн цогц чадамжид эергээр нөлөөлж, ажлын бие даасан байдал нь байгууллагын дэмжлэг, мэргэжлийн цогц чадамж хоорондын харилцаанд холбогч үүрэг гүйцэтгэжээ. Харин мэргэжлийн ижилслийн шинж чанар нь байгууллагын дэмжлэг ба мэргэжлийн ур чадварын хоорондын харилцаанд зуучлагч үүрэг гүйцэтгэжээ. Эмнэлгийн нийгмийн ажилтнууд өөрсдийн үйлчилгээний чанарыг салбар хоорондын хамтын ажиллагааны хүрээнд үр дүнтэй сайжруулж, үйлчлүүлэгчдийнхээ эрүүл мэнд, сайн сайхан байдалд хамгийн дөхүү ажиллахын тулд эмнэлгүүд нийгмийн ажлын үйлчилгээ, менежментийг бэхжүүлэхийн зэрэгцээ эмнэлгийн нийгмийн ажилтнууд өөрсдөө тасралтгүй дадлагажиж, суралцах, мэргэжлийн сургалтаар дамжуулан өөрсдийн ур чадвараа дээшлүүлэхийг зөвлөж байна. Keywords: Medical social workers, Organizational support, Job autonomy, Professional identity, professional competence

ХБ-тэй иргэдийн боловсрол эзэмших эрхийг дэлхий нийтэд болон үндэстний хэмжээнд эрх зүйн орчноор баталгаажуулж, хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд бодлого, үйл ажиллагаа чиглэгдсээр байгаа нь сайшаалтай зүйл. Гэсэн хэдий ч ХБ-тэй иргэдийн боловсролыг сургуулийн өмнөх, бага болон дунд боловсролоор ойлгох, энэ чиглэлийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийг илүүтэй анхаарч байгааг судалгааны үр дүнгүүд харуулсаар байна. Гэтэл XXI зуун бол тэгш хамран сургах боловсролыг чухалчилсан, хөгжлийн бэрхшээлтэйгээс үл хамааран иргэн бүр хүссэн шатлалынхаа түвшинд элсэн суралцах, хөдөлмөр эрхлэх, нийгмийн статусаа дээшлүүлэх хэрэгцээ шаардлага улам бүр нэмэгдэж байна. ХБ-тэй залуучуудад их, дээд сургуульд хүссэн мэргэжлээрээ элсэн суралцах, төгсөх боломж нөхцөл, тэдний бодит хэрэгцээнд тохируулга хэрхэн хийгдэж байгаа, мөн тулгарч буй зарим бэрхшээлийг улсын их сургуулиудын сургалтын албаны ажилтан болон хөгжлийн бэрхшээлтэй суралцагчдаас тоон болон чанарын судалгааны аргаар авсан мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийснээ энэ өгүүллийн хүрээнд танилцуулж байна.

Цэргийн насны залуучуудын хувьд цэргийн алба хаахад сөргөөр нөлөөлж байгаа олон хүчин зүйл байдаг. Түүний нэг гол хүчин зүйл нь эрүүл мэндийн шалтгаан юм. Дэлхийн олон орны үе тэнгийнхний адил Монгол залуусын алба хаах чадварт сөргөөр нөлөөлж байгаа эрүү мэндийн олон асуудал өнөөдөр ч тулгарч байгаа билээ. Тэдгээр эрүүл мэндийн асуудлыг ерөнхийд нь бие махбодын, оюун санаа, сэтгэцийн болон амьдралын хэв маягтай холбоотой асуудлууд гэж ангилж болно. Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага (ДЭМБ)-аас эрүүл мэндийг тодорхойлохдоо "зөвхөн өвчин эмгэггүй байх бус бие бялдар, оюун санаа, бүхэлдээ социаль сайн сайхан байдал хангагдсан байх нөхцөл" гэж тодорхойлдог. Өөрөөр хэлбэл эрүүл мэнд гэдэг нь зөвхөн өвчин эмгэггүй байх төдийгүй амьдралын олон хүрээнд бие бялдар, оюун ухаан, сэтгэц, нийгмийн олон хэмжүүрийн хувьд ерөнхийдөө сайн сайхан байдал хангагдсан нөхцөл гэж ойлгож болно. Цэргийн насны залуучууд, тэр дундаа цэргийн алба хааж байгаа хүмүүсийн эрүүл мэндийн өвөрмөц сорилттой тулгардаг (NAP, 2013). АНУ-ын Үндэсний академийн Тэдний тулгардаг эрүүл мэндийн зарим гол асуудлуудыг тоймолбол, сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудал, сэтгэлийн хямрал, түгшүүр, амиа хорлох, осол гэмтэл /я.г яс булчингийн гэмтэл/, цочмог гэмтэл, нойргүйдэл, зүрх судасны эрүүл мэнд, бэлгийн замын өвчлөл зэрэг байж болно. Гэмтлийн дараах стрессийн эмгэг: Байлдааны болон бэлтгэл сургуулилт гэмтлийн үйл явдалд өртөхөд хүргэдэг бөгөөд энэ нь сэтгэцийн сайн сайхан байдал, өдөр тутмын үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг бол цэргийн амьдралын стресс, түүний дотор гэр бүлээсээ тусгаарлах, ачаалал, дарамттай орчин, байлдааны боломж зэрэг нь сэтгэлийн хямрал, түгшүүрийн эмгэгийг үүсгэж болно.

This poster was prepared for The Norwegian Lutheran Mission in Mongolia’s Development Project for Children with Disabilities, which ran for three years from 2020 in the Bayan-Olgii and Khovd provinces of the western region. The project aimed to empower the Association of Parents of Children with Disabilities and improve the living conditions and ensure the rights of children with disabilities by increasing the responsibility of provincial and local governments regarding children's rights. The evaluation of this project was conducted by a team from the Development Initiatives and Policy Research Center, which provides training, research, and consulting services. The evaluation was based on a comparison of the activities conducted within the project, the results achieved, and the impact based on research evidence. The evaluation survey was conducted from October 8th to October 18th, 2022, covering the Bayan-Olgii and Khovd province centers, as well as six soums, respectively, by conducting surveys with 74 parents and 156 communities. Additionally, data were collected using qualitative interview methods (individual and group interviews) involving 98 people who participated in the project management, government and non-government organizations, social workers, local education, health and welfare organizations, and the main stakeholders of the Development Project for Children with Disabilities. During the implementation of the project, children with disabilities and their parents were empowered, and community attitudes toward them changed as a result.

Ахмад настны асрамжийн үйлчилгээний харьцууулсан судалгааг хийсэн бөгөөд БНСУ-ын сайн туршлагыг илүү анхаарч судалсан.

Since the 1990s, Mongolia has chosen a democratic development path, facing the need to fundamentally change social, political and theoretical concepts. Since the development of a democratic society is a goal, it is naturally necessary to develop in the right direction. In order to do so, it is important to know the nature, level, methodology and attitude of citizens' political participation. Therefore, the researchers studied the socio-political situation in the country and the changes in the positive and negative socio-political situation to determine the characteristics and conditions of social, political activity and participation of young people. Young people are often studied as social members, taking into account their personal characteristics, such as the birth and education of their parents, education, behavior, and formation of the worldview.

This poster was prepared for The Norwegian Lutheran Mission in Mongolia’s Development Project for Children with Disabilities, which ran for three years from 2020 in the Bayan-Olgii and Khovd provinces of the western region. The project aimed to empower the Association of Parents of Children with Disabilities and improve the living conditions and ensure the rights of children with disabilities by increasing the responsibility of provincial and local governments regarding children's rights. The evaluation of this project was conducted by a team from the Development Initiatives and Policy Research Center, which provides training, research, and consulting services. The evaluation was based on a comparison of the activities conducted within the project, the results achieved, and the impact based on research evidence. The evaluation survey was conducted from October 8th to October 18th, 2022, covering the Bayan-Olgii and Khovd province centers, as well as six soums, respectively, by conducting surveys with 74 parents and 156 communities. Additionally, data were collected using qualitative interview methods (individual and group interviews) involving 98 people who participated in the project management, government and non-government organizations, social workers, local education, health and welfare organizations, and the main stakeholders of the Development Project for Children with Disabilities. During the implementation of the project, children with disabilities and their parents were empowered, and community attitudes toward them changed as a result.

Монгол дахь улс төрийн тогтолцооны нэгээхэн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болох улс төрийн институцэд иргэд, олон нийтийн итгэж буй байдлын талаар энэхүү өгүүлэлд авч үзсэн болно. Итгэлцэл нь ардчилал төдийгүй төрийн байгууллагуудын саадгүй, үр дүнтэй ажиллах чухал элемент юм. Иргэдийн бие биедээ болон засгийн газартаа итгэх итгэл өнөөдөр буурч байгаа нь итгэлцлийг нийгэм, улс төрийн шинжлэх ухааны хувьд урьд өмнөхөөсөө илүү чухал асуудал болгож байна. Итгэлцэл бол хамтын ажиллагааны хамгийн чухал эх сурвалжуудын нэг юм. Иргэний болон олон нийтийн харилцааны бүхий л түвшинд хамтын ажиллагаа шаардлагатай байдаг тул социаль харилцааны оролцогч талуудын харилцан итгэлцлийн түвшин, түүнд нөлөөлж буй элементүүдийг гүн гүнзгий ажиглах хэрэгтэй.

Судалгаанд ХБХ-ийн чадавхын нөхцөл байдлыг тодорхойлох “Дигни” аргачлалыг ашигласан. Судалгаанаас гарах үр дүн нь Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийг чадавхжуулах ажлын чухал жишээ болох бөгөөд ажлын үр дүнг бусад орон нутагт хэрэгжүүлэх, сайн жишээг түгээн дэлгэрүүлэхэд мэдээллийн чухал эх сурвалж болох юм.

Монгол улсад АШУҮИС-ийн НЭМС 2003 оноос хойш ЭМНА мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлсэн бөгөөд 2017 оны байдлаар нийт 220 орчим мэргэжилтэн төгссөн байна. ЭМНА бэлтгэж эхэлснээс хойш нийт төгсөгчдийн дунд хөдөлмөр эрхлэлтийн байдал, сэтгэл ханамжийг судалсан суурь судалгаа ховор байдаг. Иймд ЭМНА мэргэжлээр төгсөгчдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн өнөөгийн байдал, мэргэжлийн талаарх сэтгэл ханамжийг судлах зорилгоор уг судалгааг хийсэн.

Монгол Урианхайнууд, баруун монголчууд болон Оросын холбооны улсын харьяанд байх Тува улсын иргэдийн хоорондын нийгэм соёлын харилцаа нь Монголчуудын хувьд чухал учир холбогдол бүхий харилцаа билээ. Олон айл өрхийн хамаатан садан, ахан дүүр хилийн наана цаана байхын зэрэгцээ, хэл соёл, уламжлал, үндэстний танигдахуй (national identity), социаль амьдралын түүхэн уламжлал нь судлаачдын хувьд чухал судлагдахуун болдог билээ. Урианхай, Тувагийн нийгэм соёлын харилцааны талаарх олон нийтийн санал бодлыг судалж, Монгол Урианхайчуудын амьдралын хэв маяг, нийгэм эдийн засгийн өнөөгийн байдлыг судалж, танигдахуйн зарим шинжийг шинжлэхэд судалгааны зорилго оршино.

Үндэсний хэмжээнд – Бодлого, хөтөлбөр, түшмэл, олон нийтийн өөрийн санаачлага Олон Улсын сайн туршлага (benchmark) ОЛОН НИЙТИЙН ХӨГЖИЛ, ИДЭВХИЖҮҮЛЭХ, ЧАДАВХИЖУУЛАХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА – САЙН ТУРШЛАГА