Бидний тухай
Багш ажилтан
Аннотация. Статья посвящена исследованию роли русского языка как ключевого фак- тора развития международного сотрудничества государственных учреждений приграничных регионов Монголии и России. На примере Ховдского аймака Монголии проведен комплекс- ный анализ современного состояния, потребностей и проблем в сфере внешних связей мест- ных органов власти. Методологическую основу исследования составили анкетирование (110 респондентов) и фокус-интервью с сотрудниками государственных организаций. Результаты исследования выявили, что основным барьером для активизации сотрудничества является низкий уровень владения русским языком среди монгольских кадров (лишь 32% респонден- тов указали на его достаточное знание). При этом выявлена высокая потребность в развитии языковых компетенций, профессиональных обменах и совместных проектах с российскими партнерами. На основе анализа данных разработана модель трансграничного сотрудниче- ства, включающая либерализацию профессиональных контактов, активизацию роли местных органов власти, масштабные мероприятия культурного обмена и системную работу по ин- тенсификации изучения русского языка. Делается вывод о необходимости обновления под- ходов к российско-монгольскому гуманитарному сотрудничеству, где русский язык должен выступить не только средством коммуникации, но и основой для формирования позитивного образа России и реализации совместных мегапроектов. Статья содержит практические реко- мендации для органов власти и образовательных организаций обеих стран.
Взгляды монголов почитать семейных членов (на примере фразеологизмов)
Гар хуруу оролцсон биеийн хэлэмж буюу дохио зангаа нь хүмүүсийн харилцаанд түлхүү хэрэглэгдэж, тодорхой нэгэн утгат хэлэмжийг илэрхийлэх болсон ба үндэстэн бүрийн илэрхийлэх хэлэмж нь харилцан адилгүй байгаа нь хэл шинжээч бидний сонирхлыг ихээхэн татдаг. Нөгөөтэйгээр аливаа хэлэнд байдаг энэхүү үзэгдэл нь тухайн үндэстний соёл, сэтгэлгээг илэрхийлдэг өвөрмөц үзэгдэл болохын хувьд хэл соёл судлаачдын анхаарлын төвд байнга оршсоор ирсэн. Энэ удаад бид гар хуруу оролцсон, өргөн хэрэглэгддэг 100 гаруй дохио зангааг түүвэрлэн авч дараах байдлаар ангилан ялгаж утга хэлэмж нь монгол, хятад хэлнээ хэрхэн илэрч байгааг харьцуулан судлахыг зорив. Үүний зэрэгцээ түүвэрлэсэн жишээ бүрт утгын үнэлэмж хийж Монгол, Хятад үндэстний соёл сэтгэлгээний онцлогийг харьцуулав.
ХЯТАД ХЭЛИЙГ АНХЛАН СУРАЛЦАГЧДАД ТУЛГАРАХ БЭРХШЭЭЛҮҮД ТЭДГЭЭРИЙГ ДАВАН ТУУЛАХ АРГА ЗАМУУД (Монгол суралцагчдын жишээгээр) BARRIERS CHINESE LANGUAGE BEGINNER LEARNERS FACE AND THE WAYS TO TACKLE: THE CASE OF MONGOLIAN STUDENTS Ц.Ичинхорлоо /МУИС-ийн Ховд аймаг дахь салбар сургуулийн Гадаад хэлний тэнхимийн багш/ Хураангуй: Монголд улсад хятад хэлийг сонирхон суралцагчдын тоо жилээс жилд нэмэгдэж, боловсролын аль ч түвшинд хятад хэлийг заан сургах ажил улам эрчимжсээр байна. Ийнхүү нийгмийн бодит хэрэгцээг дагаад хятад хэлний боловсролыг хэрхэн зөв зохистой эзэмшүүлэх асуудал туйлын чухал болоод байна. Судалгаанаас хятад хэлийг анхлан сурч буй Монгол суралцагчдад гадаад хэл сурах дотоод хүчин зүйл болоод нийгмийн хүчин зүйлээс үүдсэн бэрхшээлүүдийн аль аль нь тохиолдож байгааг нь харагдав. Тухайлбал, монгол хэлэнд байхгүй зарим гийгүүлэгч авиа нь хятад хэлэнд байгаа тул түүнийг зөв дуудахад нь монгол суралцагчийн хувьд алдаа гаргадаг нь нийтлэг ажиглагдав. Түүнчлэн хятад хэлийг эзэмшихэд гадаад хэл сурах нийгмийн бусад хүчин зүйлийн нөлөөлөл томоохон үүрэг гүйцэтгэж байна. Өөрөөр хэлбэл, хэл сурах хүсэл сонирхолгүй, хувь хүний хандлага сөрөг, хэлний орчин бүрдээгүй нөхцөлд суралцагчдад суралцахуйн бэрхшээл багагүй тулгардаг болох нь ажиглагдав. Судалгааны явцад бид тулгарч буй бэрхшээлүүдийг даван туулахын тулд хэлний үндсэн 4 чадварт /унших, бичих, ярих, сонсох/ тулгуурлан Монгол суралцагчдад тохирсон арга зөвлөмжүүдийг гаргахыг чухалчлав. Судалгаанд МУИС-ийн Ховд аймаг дахь салбар сургууль, тус сургуулийн дэргэдэх Күнзийн институт, МУБИС, ШУТИС, ХИС, Northwest University, БНХАУ-ын Тэнжингийн Их сургуулийн, Шинжаны Их сургуулийн нийт 200 гаруй анхлан суралцагчид хамрагдав. Түлхүүр үсэг: хятад хэлийг анхлан суралцагч, гадаад хэл сурах дотоод хүчин зүйл, гадаад хэл сурах нийгмийн хүчин зүйл, тулгарч буй бэрхшээлүүд Гадаад хэл сурахын ач тус ба хэрэгцээ Гадаад хэл нь хүний хэрэглээнээс давж хэрэгцээ нь болсон одоо үед 1-3 гадаад хэлийг төгс эзэмших нь ердийн үзэгдэл болжээ. Хэл шинжээч, профессор Н.Нансалмаа нь “Нэг хэлтэй хүн нэг багц мэдлэгтэй, хоёр хэлтэй хүн хоёр багц мэдлэгтэй гэж хэлж болно.”гэснээс үзвэл олон хэлийг эзэмших нь нийгэмтэй харилцах хэрэгцээг хангаад зогсохгүй уураг тархийг хөгжүүлж, ертөнцийг танин мэдэх, дэлхий нийттэй хөл зэрэгцэн алхах томоохон боломжуудыг ямагт олгож байдаг байна. Иймээс гадаад хэлийг эзэмших, эзэмшүүлэх явдлыг хувь хүний болоод үндэсний хэмжээний бодлогын чанартай асуудал гэж хэлж болно. /Манай улсад гадаад хэлний талаар баримтлах бодлого хэт явцуу, тодруулбал, англи хэлний үндэсний хөтөлбөрүүдийг эс тооцвол НҮБ-д хүлээн зөвшөөрөгдсөн бусад хэлний бодлого орхигдсон гэж хэлж болно./ Нэгэнт гадаад хэлийг эзэмших явдал нь нийгмийн чухал хэрэгцээ болсон гэж үзвэл Монгол хүний хувьд аль хэлийг сурах нь илүү хэрэгтэй вэ гэдэг асуулт урган гарч ирнэ. 1990 оноос хойш манай улс нь өмнөд хөрш Хятад улстай нийгэм эдийн засгийн харилцаа, хамтын ажиллагаагаа улам өргөжүүлэх болсонтой уялдан Монголд улсад хятад хэлийг сонирхон суралцагчдын тоо жилээс жилд нэмэгдэж, боловсролын аль ч түвшинд хятад хэлийг заан сургах ажил улам эрчимжсээр байна. Иймд нийгмийн бодит хэрэгцээг дагаад хятад хэлний боловсролыг хэрхэн зөв зохистой эзэмшүүлэх асуудал туйлын чухал юм. Энэ удаагийн судалгаанд Гадаад хэлийг эзэмшихэд хэлний өөрийн дотоод хүчин зүйл болон нийгмийн хүчин зүйл ихээхэн нөлөөлдөг байна. Нийгмийн хүчин зүйл: 1.Мөнгө, санхүү 2.Сургалтын орчин бүрдэлт 3.Сургалтын хөтөлбөр 4.Багшийн ур чадвар 5.Оршин суугаа газар орны газарзүйн байрлал 6.Шашин шүтлэг 7.Сургалтын технологи 8.Хичээлээс гадуурх үйл ажиллагаа 9.Эрүүл мэнд 10.Авъяас чадвар Тухайн хэлний дотоод мөн чанар, онцлогийн хар 1.Хятад хэлний гийгүүлэгч авиаг /声母/ 2.Хятад хэлний эгшиг авиаг /韵母/ 3.4 хөгийг ялгаж дуудах 4.Ханз бичих 5.Шинээр үг нүдлэх 6.Харилцан ярих 7.Зохион бичих 8.Унших 9.Сонсох 10.Орчуулах 11.“儿”-г дуудахад 12.Үгийн бүтцийг тодорхойлох Хятад хэлийг анхлан суралцагчдад тулгарах бэрхшээлүүд тэдгээрийг даван туулах арга замууд (Монгол суралцагчдын жишээгээр) «Авиа зүй: Судалгааны арга зүй, өнөөгийн асуудлууд » сэдэвт ОУ-ын ЭШ-ний хурал
Хураангуй: Монголд улсад хятад хэлийг сонирхон суралцагчдын тоо жилээс жилд нэмэгдэж, боловсролын аль ч түвшинд хятад хэлийг заан сургах ажил улам эрчимжсээр байна. Ийнхүү нийгмийн бодит хэрэгцээг дагаад хятад хэлний боловсролыг хэрхэн зөв зохистой эзэмшүүлэх асуудал туйлын чухал болоод байна. Судалгаанаас хятад хэлийг анхлан сурч буй Монгол суралцагчдад гадаад хэл сурах дотоод хүчин зүйл болоод нийгмийн хүчин зүйлээс үүдсэн бэрхшээлүүдийн аль аль нь тохиолдож байгааг нь харагдав. Тухайлбал, монгол хэлэнд байхгүй зарим гийгүүлэгч авиа нь хятад хэлэнд байгаа тул түүнийг зөв дуудахад нь монгол суралцагчийн хувьд алдаа гаргадаг нь нийтлэг ажиглагдав. Түүнчлэн хятад хэлийг эзэмшихэд гадаад хэл сурах нийгмийн бусад хүчин зүйлийн нөлөөлөл томоохон үүрэг гүйцэтгэж байна. Өөрөөр хэлбэл, хэл сурах хүсэл сонирхолгүй, хувь хүний хандлага сөрөг, хэлний орчин бүрдээгүй нөхцөлд суралцагчдад суралцахуйн бэрхшээл багагүй тулгардаг болох нь ажиглагдав. Судалгааны явцад бид тулгарч буй бэрхшээлүүдийг даван туулахын тулд хэлний үндсэн 4 чадварт /унших, бичих, ярих, сонсох/ тулгуурлан Монгол суралцагчдад тохирсон арга зөвлөмжүүдийг гаргахыг чухалчлав. Судалгаанд МУИС-ийн Ховд аймаг дахь салбар сургууль, тус сургуулийн дэргэдэх Күнзийн институт, МУБИС, ШУТИС, ХИС, Northwest University, БНХАУ-ын Тэнжингийн Их сургуулийн, Шинжаны Их сургуулийн нийт 200 гаруй анхлан суралцагчид хамрагдав. Түлхүүр үсэг: хятад хэлийг анхлан суралцагч, гадаад хэл сурах дотоод хүчин зүйл, гадаад хэл сурах нийгмийн хүчин зүйл, тулгарч буй бэрхшээлүүд 1 1 1 1 1
Annotation: The writer and translator Khasbuu, who lived from the end of the 16th century and till the beginning of the 18th century, translated from Chinese into Mongolian "the Dream of the Red Palace", which consisted of 120 chapters. When translating, he adapted the work to 40 chapters, and so the current translation was called “Retranslated Dream of the Red Palace”. In the course of the study, it is observed that this translation is a unique, wonderfully translated work from a stylistic and artistic point of view. Nowadays, some versions of the Hasbuu translation are used as a source of research, but there are very few works that deal with the lexical and morphological issues of this work. Our study is devoted to the study of the translation of borrowed words found by us in this work. We have analyzed more than 70 foreign words. It was found that most of them were words of Chinese, Tibetan and Manchu origin. Key words: Khasbuu, “Retranslated Dream of the Red Palace”, manuscript, foreign words
Abstract: Mongolians have skilfully translated a number of the best fictional works of China, a long-time neighbor since ancient times. One of them is "A Newly Translated Ulaan Asriin Zuud" by Khasbuu. This work is the Mongolian version of the work "Ulaan Asriin Zuud" or the first version translated from Chinese to a foreign language. During our exploration, we observed the following. It includes: - When Khasbuu translated the novel "Ulaan Asriin Zuud" into Mongolian, based on the theory and methodology of traditional Chinese literary criticism, he made a perfectly rational review with emphasis after each chapter. When the author translated 120 chapters of this work by abridging it into 40 chapters, 13 chapters of the original text were completely changed, some contents of 86 chapters were changed, and 30 chapters were not translated at all. In doing so, he translated it into the Mongolian language very skillfully without destroying the main meaning, vivid description, and artistic features of the novel. - More than 70 foreign words are used in the work, and they were mainly nouns borrowed from Chinese, Tibetan, and Manchu languages, and verbs were very rare. Keywords: "Newly Translated Ulaan Asriin Zuud", Khasbuu, abridged translation, foreign word
ХЯТАД ХЭЛНИЙ ГИЙГҮҮЛЭГЧ АВИАГ ДУУДАХАД ТУЛГАРАХ БЭРХШЭЭЛ ТҮҮНИЙГ ДАВАН ТУУЛАХ АРГА ЗАМ (Монгол, орос суралцагчдын жишээгээр) Ц.Ичинхорлоо /МУИС-ийн Ховд аймаг дахь салбар сургуулийн ГХСС-ын тэнхимийн багш / Хураангуй: 2022 оны байдлаар Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулдаг 70 гаруй их, дээд сургуулиас 20-иод нь бакалаврын түвшинд хятад хэлний сургалтыг эрхэлж байна. Энэ удаад бид хятад хэлний авиа зүйн үндсэн ойлголтуудын нэг болох “гийгүүлэгч авиа”-г монгол болон орос хүн дуудахад тохиолдох саад бэрхшээл, тэдгээрийг хэрхэн даван туулах арга замыг эрэлхийж онолын хүрээнд хятад хэлний гийгүүлэгч авиа нь монгол, орос хэлнээс хэрхэн ялгагдах онцлогийг тодруулах, хятад хэлний гийгүүлэгч авиаг дуудахад монгол болон орос суралцагчдын хэлэхүйн онцлогт хэрхэн тохирч буйг олж илрүүлэхийн зэрэгцээ нийтлэг тулгарах бэрхшээлүүдийг томъёолох замаар тусгайлан санал асуулгыг боловсруулж ажиглалт хийх, асуулгын үр дүнг нэгтгэн дүгнэж нийтлэг бэрхшээл, түүнд нөлөөлж буй хэлний болоод бусад хүчин зүйлүүдийг тодорхойлохыг зорисон. Судалгаанд хятад хэлийг мэргэжлийн болон сонгох түвшинд судалдаг 207 монгол болон суралцагчид хамрагдав. Түлхүүр үсэг: Гийгүүлэгч авиа, монгол, орос, суралцагч, хятад хэл
摘要：Цао Шүэ Чиний “Улаан асрын зүүд” роман нь хятадын сонгодог бүтээлүүдийн нэгд зүй ёсоор тооцогддог бөгөөд одоогоор дэлхийн 50 гаруй үндэстний хэлээр орчуулагдсан байна. 19-р зууны эхэн үед 120 бүлэг энэхүү бүтээлийг 40 бүлэг болгон хураангуйлан өөрийн төрөлх хэлнээ орчуулсан эрхэм бол Баясгалан Хадат хаалгын гаднахи Түмэд баруун хошууны тайж Хасбуу юм. Одоогоор бид тус бүтээлийн БНХАУ болон Монгол улсад хадгалагдан байгаа 5 төрлийн гар бичмэлүүдийг олж тогтоон харьцуулан судалж эдгээр гар бичмэлүүд нь өөр хоорондоо ижил төстэй боловч хуулбарласан он цаг, гарын тэг, үг үсгийн сонголт, мөрийн өргөлт, зарим агууламж зэрэг нь ялгааг олж тогтоов. Дээрх гар бичмэлүүдийн 3-т нь “Оршил” байхгүй байхад зарим гар бичмэлд зохиолын агуулгыг харуулж өнгөөр ялгасан зураг, дуулалт шүлгийг тэрлэж багтаасан байгаа нь ихээхэн сонирхол татаж байна. Түүнчлэн 2 гар бичмэлийн “Оршил” болон “Унших арга”-ыг харьцуулан судлахад агуулгын хувьд яв цав тохирч байгаа ч мөр хоорондын өргөлт, үг үсгийн сонголт, хэлбэр зэрэг нь өөр хоорондоо ялгаатай байна. 关键词：Хасбуу, шинэ орчуулсан улаан асрын зүүд, гар бичмэл, номын сан
Abstract: It can be considered that the teaching of Chinese language at the tertiary level began in Mongolia in 1957, with the introduction of the first Chinese language preparatory class at the National University of Mongolia. As of 2021, in Mongolia, more than 20 public and private universities and colleges are offering full-time and part-time classes of the curricula as “Chinese language teacher”, “Foreign language translation-Chinese”, “Chinese language and Country studies”, “Technical translation”, “Local studies-Chinese language Translator” and “Foreign Language Teacher Education-Chinese”, of which 3 are in rural areas and the rest are in the capital city. This research involved 65 Chinese language teachers from 16 universities and colleges that offer undergraduate Chinese language curricula in Mongolia, and collected and analyzed the data using questionnaires and digital surveys. According to the research, it has been shown that these undergraduate curricula have a high degree of overlap in content, a lack of convertibility, and do not meet the needs of the labor market. Then these cause a significant impact on the employment of our graduates. Therefore, the primary units that are implementing the curricula need to organize a joint discussion and cooperate and develop specific policies and regulations on how to teach Chinese at the undergraduate level. Keywords: universities and colleges, Chinese language, bachelor's degree
