Бидний тухай
Багш ажилтан
2021 оноос МУИС-ийн Орчуулагч, хэлмэрчийн мэргэшлийн үнэлгээний төвөөс “Монгол Улсын орчуулагч, хэлмэрчийн мэргэжилтнийн чадамжийн түвшнийг тогтоох нь” төслийг санаачлан хэрэгжүүлж, энэ хүрээнд англи, хятад, орос, солонгос, япон, турк, итали, испани зэрэг олон хэлний орчуулагч, хэлмэрчдийн мэргэшсэн байдлыг олон чиглэлээр судалж, үр дүнд нь ур чадварын 3-р түвшний шалгалтыг зохион байгуулж гэрчилгээ олгож байна. Энэ явцад тус төвийн төлөвлөгөө болон шалгалтад оролцогчдын зүгээс тавьсан хүсэлтийн дагуу эх хэл болон гадаад хэл хосолсон чадваржуулах сургалтыг зохион байгуулж эхэлсэн болно. Анхны сургалтыг “орчуулга, хэлмэрчилгээний” онол, хэрэглээ, эх хэлний үндсэн мэдлэг, шалгалтын бүтцийг танилцуулах, дадлага хийх байдлаар ззохион байгууллаа. Улмаар, уг сургалтын үр өгөөжийг дээшлүүлэхийн тулд тусгайлан хөтөлбөр боловсруулахаар төлөвлөн ажиллаж байна. Манайд орчуулгын хэлний түгээмэл алдааг тайлбарласан зүйл олон боловч орчуулга, хэлмэрчилгээнд тусгайлан зориулсан эх хэлний судалгаа хомс байна. Тийм учраас, энэхүү илтгэлд гадаад хэл сайтай боловч орчуулагч, хэлмэрчийн мэргэжлийн түвшинд эх хэлээ сайжруулах шаардлагатай хүмүүст зориулсан сургалтын хөтөлбөрийн модуль, сургалтад хэрэглэх аргын талаар судалсан судалгаандаа тулгуурлан, монгол хэлний сургалтад хэрэглэж болох таван модуль, арван сургалтын арга зүйн талаарх саналаа танилцуулъя. Модуль 1. Орчуулагчийн эх хэлний суурь мэдлэгийн шаардлага Монгол хэлээр үг үсгийн алдаагүй бичих чадвараас гадна тухайн салбарын мэргэжлийн үг хэллэг, тогтсон нэр, нэр томьёог эзэмшсэн, хийсвэрлэн сэтгэж, тухайн нөхцөлд бага цагт үр бүтээлтэй бичих эсвэл ярих дадалтай болгоход эх хэлний суурь мэдлэгийн ач холбогдол оршино. Үүнд дараах чадвар багтана. Модуль 2. Төрөл бүрийн эхийг найруулан бичих, ойлгомжтой илэрхийлж ярих арга барил Нэг эхийн юм уу нэг илэрхийлэмж утгыг албан хэргийн, эрдэм шинжилгээний, нийтлэлийн, бодлогын, харилцан ярианы, дүрслэх ярианы найруулга гэх мэт олон хэв маягаар илэрхийлж сурах чадварыг чухалчилна. Үүнд, бичиж найруулахаас гадна биеийн хэлэмж, дохио зангаа ч оролцоно. Жишээлбэл, нэг өгүүлбэрийг хуульч, сэтгүүлч, дипломат, судлаач, оюутан сурагч, хүүхэд зэрэг янз бүрийн ажил мэргэжил, хүмүүсийн байр сууринаас эхийг дахин найруулж бичих, ярьж илэрхийлэх зэргийг сургалтын агуулгад багтааж болно. Сургалтад хэрэглэх арга: Paraphrasing drills, Register-switch дасгал Модуль 3. Учир шалтгааны ба дискурсийн орчинд эх хэлээрх эхийг өөрчлөх, эмхлэх, найруулах, хянан магадлах чадвар - Монгол хэлээр учир шалтгааны холбоо харилцаанд сэтгэж сурах, найруулах бичих, эсвэл зохион ярих - Шалтгаан, үр дагаврыг зөв тайлж, ялгаж хардаг байх - Эсрэгцүүлэх, харьцуулах талбараа олж чаддаг байх - Мэдээллийг зөв дараалалд оруулж чаддаг байх - Сэдэв ба бодит орчны хамаарал, хоорондын уялдааг олж хардаг байх Модуль 4. Орчуулгын монгол хэл Эх хэлээрээ орчуулах, хэлмэрчлэхдээ түүнийг гадаад хэлний талаас харвал, бас нэг гадаад хэл юм гэж үзэж, задлан шинжлэх чадварт суралцах - Уран зохиолын бус эхийн онцлог, бүтэц, хэлбэрийг авч үзэх - Мэргэжлийн нэр томьёо эх хэлэндээ хэр нийцтэй байгааг нягтлах, өөрийн хувилбарыг дэвшүүлэх - Гадаад хэлний дүрэм бүтцэд автсан “орчуулгын хэлээрх” өгүүлбэрийг монгол хэлний зүй тогтолд нийцүүлэн “монголчлох” чадвррууд. Модуль 5. Мэргэжлийн болон салбарын орчуулгын найруулга Орчуулагчийн орчуулах боломжит олон салбарын үг хэллэг, найруулгын дотоод учир шалтгааныг олж тогтоож сурах юм уу найруулгын онцлогт нь суралцах, ингэхдээ уг хэлбэрийг нь дагах, хадгалах зэрэг ч багтана. Заах аргууд - “Эх хэлээр ажиллах”: Дүрэм тайлбарлах, засах, хянах, ариутгах буюу онол, хэрэглээг хослуулах - Алдаанд суурилсан сургалт (Error-based learning): Орчуулагчдын түгээмэл алдааны сан бүрдүүлж, ашиглах, өөрийнхөө “алдааны хавтас” бий болгох - Эхэд суурилсан сургалт: жинхэнэ монгол эх бичвэр = сайн орчуулга, монголын шилдэг нийтлэл, бодлогын баримт бүхий орчуулгуудыг ашиглах - Найруулгын харьцуулал: гадаад хэл ба монгол хэлний дотоод логикийн ялгаа, хэлний сэтгэлгээний онцлогийг харьцуулах Сургалтын (суралцагчийн зүгээс) үр дүн: - Эх хэлэрэх эх бичвэрүүд дундаас орчуулгын эхийг ялган таньдаг болсон байна. - Нэг өгүүлбэр, нэг эхийг олон янзаар найруулж чаддаг болсон байна. - Орчуулгад гардаг түгээмэл алдааны талаарх ойлголттой болж, түүнийг засаж залруулах чадвартай болсон байна. - Эх хэлээрээ зорилгодоо нийцүүлэн бичдэг болсон байна. - Орчуулах ур чадвар сайжирч, орчуулах хэлмэрчлэх чанар тодорхой хэмжээгээр дээшилсэн байна. - Монгол сэтгэлгээ болон эх хэлний зүй тогтлын уялдаа холбоог танин мэдэж, эрхэмлэн чухалчлах хандлага төлөвшсөн байна. Дүгнэлт Орчуулагчийн эх хэлний сургалт нь монгол хэлний онолын мэдлэг заах биш, орчуулж буй сэдэв агуулгын хүрээнд мэргэжлийн түвшинд монгол хэлээр сэтгэж, монгол хэлний зүй тогтолд нийцүүлэн орчуулах, хэлмэрчлэх онол, хэрэглээ, заах сургалт байхад чиглүүлэх сургалт байх юм.
The Secret History of the Mongols is a priceless work of Mongolian literature, and an invaluable source of history that records the events of the life and reign of Chinggis Khaan, his successors, as well as over 400 historical figures. The work also chronicles the foundation and formation of the Ikh Mongol Ulus and all its associated foreign relations and foreign campaigns, the lifestyle and culture of the nomadic people including their language, beliefs, and rituals, and touches upon historical events not only pertinent to Mongolia but the greater Eurasian continent. Thus, the Secret History of the Mongols is a stand-alone and incomparable work that not only traverses the history, language, and culture of the medieval Mongol period, but acts as a conduit of conveying data and knowledge that is still relevant today. Following the 2023 initiative issued by the President of Mongolia to translate the Secret History of the Mongols we, the translation team, used a methodological approach in translating of the Secret History of the Mongols into English that emphasized re-interpreting the socio-cultural nuances and elements of the original manuscript which other translation versions overlooked. Specifically, elements that reflected the period’s nomadic heritage and background. As a result, this translation effort was able to successfully introduce into scholarship new interpretations of the original text that reflect the unique thinking, concepts, traditions, and customs of the Mongolian nomadic people and help contextualize historical perceptions.
This study explores the perception of translation competence among translators and foreign language teachers in Mongolia. It is done by providing empirical evidence for the translation competence model and intercultural competence model. 260 participants completed questionnaires and translated two texts in direct and inverse translation. Results suggest that translators and teachers view translation as a dynamic rather than a static concept. Differences in the acceptability average were observed between direct and inverse translations. The study also reveals insufficiencies in the strategic sub-competence, which compensates for other insufficient sub-competences. The research does not conclusively support the interrelated and hierarchal nature of translation sub-competences proposed by PACTE.
Мэдээлэл татаж чадсангүй!
